68 /; A. J. DUYMAER tak TWIST 



De ohllgationibus , quae ex delicto nascunlun 



Absolutö , pro instituti ratione , traclata de obligationibus , quae ex conventione 

 oriuntur, sequitur, ut de iis videamus , quae ex delicto originem ducunt. — Deliclo- 

 rum autemv apud Romanos, duas fuisse species, publica nempe atque privata, no- 

 tissimum est ; verum de posterioribus nobis hoc loco tantummodo est agendiim. 



Delicta itaque haec privata, ohligationesque , quae ex iis oriebantur, apud Roma- 

 nos maxime pertinebant ad jus privatum, et in iis Romani non tarn id spectabant , 

 an et quatenus iisdem ipsa civitas fuisset laesa , quam illud inprimis , quid damni 

 inde privati bomines fuissent passi. Unde et hisce persecutio eorum relinquebalur, 

 poenaque neu publice, sed ipsis privatis laesis cedebat. Longe tarnen abest , ut Ro- 

 mani baecce delicta legibus suis non sanxiverint , alque in bis omnia privatorum ju- 

 dicumque arbitrio reliquerinl. Ipsis enim jam XII Tabb. legibus de hisce fuit cautura 

 mullis , adeo ut barum tempore jam triplex distingueretur privatorum delictorum 

 genus , furtum, damnum, et injuria. Et quidem de furto jam salis accurate actum 

 fuisse videtur. Ad XII Tabb. enim pertinet dislinelio inter furtum manifestum et 

 nee manifestum (20) : inter furem diurnum et nocturnum (26). De damno locus non 

 amplius exstat, quippe postea nova lege inutilis factus ( 27 ) ; exstat vero de pauperie 

 quadrupedum ( 20 ) , et de pastu pecoris (29). Injuriae etiam triplex dislinguebalur 

 genus ; membrujn ruptum, os fractum , caeteraeque injuriae, quarum a5 assium poe- 

 na erat constituta ( 3o }. Hisce autem , subsequentibus temporibus , variae leges ac- 

 cesserunt , quarum nuniero recensenda est Aquilia lex r accesserunt et alia poenalia 

 judicia, quae Praetores suis Ediclis introduxerunt, ut fuit v. c. actio illa de vi bo- 

 norum raptorum: accesserunt denique varia interdictorum genera , quae omnia spe- 

 ctabant praeeipue ad ejusmodi delicta, quae hodie ad politiam perlinei-e dicuntur. 

 Verum quemnam in finem haec omnia eraut constituta? Nullum in alium profecto, 

 quam in publicam salutcm, ut in civitate quiete vivere possent liomines , nee alius 



ab 



(j5) Ga jus III. 189, 190. Genius Noct. Att. XI. c. ult. 



(a6) Mos. et Rom. Leg Collat VU. 3. ibicjue öchulliugius.. 



( sj ) L. I. D. ad legem Aquiliam. 



(au) L. I. D. Si nuadrupes. 



(ig) L. 14 §. ult. D. de praescript. verb, 



(,3o) Festus in voce talio. Gellius Noct. Alt, XX, i. Gajus III. »»i. 



