COMMENTATIO ad QU AESTIONEM JURIDIGAM. j5 



juste inficiantem judicio persequi! Quodsi igitur summi momenti est hoc caput, ne- 

 que profecto difficultate reliquis quidquam cedit: quod mirum nemiiii videbitar, 

 qui in memoriam revocaverit summam difEcultalem , eamque forte ne acutissimi qui- 

 dem ingenü maxime assiduo labore prorsus superandam, ejus in juie Romano ar- 

 gumenti , quem Lodie processum civilem vocare solent. Nos autem, ut eatenus rem 

 illam tractemus, quateuus ad nostram quoque quaestionem perliuet , hoc caput ia 

 duas partes scindere conslituimus: quorum primo agemus de iis, apud quos ageban- 

 tur peregrinorum judicia, sive qui peregrinae jurisdiclioni praeeraut ; deinde vero 

 de ipsis hisce judiciis deque modo eorum ac ralione paucis videbimus. Sed paucis 

 inquam: sicuti enim ubique , ita et hoc loco , in primis horum omnium liueamentis 

 erit iubsistendum. 



De iis, apud quos peregrinorum judicia agehantur , iam in urbe, quam 

 in omni imperio Romano , praesertim de Praetore peregrino. 



Si ad anliquissima respicias civitatis Romanae tempora, quaerasque, apud quos- 

 nam lunc peregrini jura sua persequerentnr , haud multum dubii habere mihi vi- 

 delur, eorum condilionem, sicuti tum, et in mnllis aliis rebus, non adeo diversa fuis- 

 se \idetur a civium Romanorum conditione, quippe qui et omnes incerta lege incer- 

 toque jure utebantur : hand dubiura , inquam, \idelur, civium et peregrinorum coa- 

 ditionem nee hac in parte diversam fuisse , sed omnes, qui controversiae aliquid cum, 

 aliis haberent, ad regem confugisse, et quod is judicasset, hoc pro jure fuisse habi- 

 tum. Ut enim omittam notissimum illum Pompouii locum, non ambigue idem etiam 

 significare videlur Cicero (i), qui « ^^ec vero quisquam, inquit, privatus erat 

 « disceplaior, aut a-biter litis: sed omnia conficiebantnr judiciis regiis". — Quae 

 itaque iiiitio apud solos reges peragebantur judicia, haec deinde, transeunte ad con- 

 «ules regia potestate omni, transire ad Consnles etiam debebant: serius vero, cum 

 ipsa juris dicendi provincia ad peculiarem magistratum, Praetorem nempe pervenis- 

 set, necessario etiam judicia apud eum peragi coeperunt. Tandem vero, cum et 

 in dies cresceret peregrinorum turba in civitalem Romanam cunfluentium (2), 

 cresceretque ita simul litium irequentia , cumque niagis eliam magisque juris inter 

 pere°rinos dicendi insignem difficultatem perspiceie coepissent B.omani, quum non 



Ur 



(i) Cicero de Rep. V. 2. 



( a ) PonijioDius in 1. a. §. 28. D. de origine juris. 



K 3 



