COMMENTATIO ad QUAESTIONEM JURIDICAM. 83 



probe sciebant revera ita sese non habere, quam ab jis principüs, quae aliquando 

 cssent recepta , vel in minimis recedere. — Sed qaaeri hoc loco polest, quousque 

 patuerit harum fictionum usus? ulium tantum pei-tinnerint eae ad formulas , atque 

 tum demum admissae fuerint, cum per hasce liligari soleret , an vero etiam antiqui- 

 tus legis actionibus uti potuerint peregrini, ficta iis civitale Romena? — Quod ad 

 primara quaestionem attinet, arridere posset cuipiam sentenlia, qua stalueret , en» 

 in formulis tantummodo admissas fuisse , ideo, quod Gajus, loco laudato, exem- 

 plum etiam de formulis tantum proponit. Sed male tarnen, me judice, eam con- 

 clusionem inde duxeris. Scripsit eoim eo tempore Gajus, quo omnis Teterum le- 

 gis actionum usus feie penitus in desueludinem abierat, et per formulas tantum II- 

 tigabatur 5 unde et mullo commmodius erat, de hisce exemplum proponere. De le- 

 gis actionibus vero, ne verbo quidem loquitur nostro loco. Neque ei nexu , quo 

 memorata verba occurrunt , quidquam effici potest : cum sit quasi transitus de legis 

 actionibus ad formularum tractationem ; unde ad utrasque aeque commode referri 

 posse videntur ficllones. Et sane , si mihi quod sentio dicere liceat, existimarem , 

 revera antiquitus peregrinis aliquando lege agere fuisse concessum, dum cives Ro- 

 maui Cngerenlur ; nee video, quti ratione commodius possit explicari illud , quod 

 affirmat Cicero (42), item in centumvirali judicio cum peregrino esse certatum. 

 Namque uti expresse et totiJem verbis testatur Gaj us (43): « Cum ad centum- 

 « vires itur , ante lege agiiur Sacramento , apud Praetorem Urbanum vel peregri- 

 n num," Dissentit tarnen a nobis Cl. Heffter (44), qui bis verbis sententiam 

 nostram evertere conatur : « Verumtamen , inquit , an in legis actionibus , ubi a 

 «forma legis nullo modo recedi poterat , id permissum fuerit (nimirum ut civilas 

 « i>eregriuo flngeretur) summopere dubitari debet." Et in legis quidem actionibus, 

 a legis forma nullo modo recedere licuisse, lubenter Viro Cl. concedimus : verum po- 

 tius summopere dubitaremus, an ita revera a legis forma recederetur. Peregrinus 

 enim, si lege ita ageret, non tanquam peregrinus, sed tanquam civis Romanus, cu- 

 jus persona ficta ei erat, lege agebat ; neque adeo recedebatur a lege, quae cives 

 tantum lege a^ere volebat. Et si sie a lege recessum esse existimari debet, tum pro« 



fe- 



f 4?.) Cicero ie Or. I. Sgi 



((13) Gajus IV. Si. Cf. item § gS. VIderi possent cuipiam Gaj! Terba per se siifficere ; quod no« 

 bis etiam \idetur , credentibus , Praetorem peregrinura inter cives nuraquam jus dixisse, nisi hoc ei 

 fuisset jnandatum ; sed non omnes ita sentiunt, et ita nonnuUi Gajl locum interpretantur , ul iiitellU 

 gant de civibus apud peregrinura Praetorem lege agentibns. Jam yero , ea ratione , quam uos in 

 probando servaviraus , neque hoc nostrae sentenliae objici potest. 



(44) Heffter Obs. pag. Sj. 



L 3 



