COMMEKTATIO jld QUAESTIONEM THEOLOGICAM. 17 



CAPUT PRIÜS. 



DE L, VA LL JE MERITIS IN HISTORIAM ECCLESIASTICAM. 



V^uaeslionis propositae expositioni lex merito scripta est^ ut aetatis , qua Valla 

 vixit, habcatur ratio ; quoJ sedulo observandum , ne iniquum de Viri meritis iadi- 

 cium faciamus, eumque cum scriptoi'ibus aevi sei'ioris inconsulte comparemus. Ete- 

 nim non ea, quae post Erasmum, Lutherum, Grotium, aliosque viros prae- 

 claros , lux affulsit studijs Theologicis, Vallae praeluxit. Densae contra tenebrae 

 ejus aevo obductae erant, ut adeo Literae e noctis caligiue vix ac ne vix quidem re- 

 nascerentur. Theologiae inprimis Studium pene nullum erat. Pro ratioue stabat 

 Ecclesiae Caiholicae, quam vocabant , aucloritas falli nescia, cujus ex effatis ut fides 

 pendebat Christiana, sie ad eji:s arbitrium omnia componebantur. Vel potius ea id 

 temporis res Christianae conditioce erant, ut earum summa penes Ponlificem Maxi- 

 mum esset, de cujus divinis quasi oraculis vel levisäime dubitare Clericis aeque ac 

 laicis in crimen rertebatur. Parum sit , auctoritatem hnmana majorem, quam Ca« 

 thedra Eomana sibi \indicat, ncs'ra aetate ridere: magnum sane erat, eo, quo vive- 

 bat Valla, aevo. Quicunqne enim ejusmodi quid auderet , audaciae suae qaod 

 ipsius Yiri intrepidi fala testantiir , poenas luebat atrocissira;is. 



Tali rerum ecclesiaslicarum statu visit Valla, histoiiae Christianae libere diia- 

 dicandae minime opportune. Attamen veii studio ductus , illam dili'genter ac serio 

 scrutatus est, neque quae sibi certa et indubia reperisse videretur, iu hominum 

 lucem proferre tiniuit. Contra, strenue praejudicatis aevi sui opinionibus se oppo- 

 si'.it, et pro singularibus , quibus polieret, ingenii doiibns, magna cum audacia jun- 

 ctis , pro aetatis suae ratione, multum praestitit. Quas laudcs , bistoriam Ecclesiasti- 

 cam qiod attinet, ei Tiaud denegacdas esse demonstrare tonabimur, tum ejus Dispu- 

 lalione de Syrnbolo, qiiod dlcilur, ^poslolico , tum Declamatione de Gonstan- 

 tini, quae vocari solet , Donatione^ accuratius ad disquisitionem revocata. — De 

 siugulis singulatim agemus. 



;S£CTIO 



