COMMENTATIO ad QUA.ESTIONE.M THEOLOGICIM. 45 



illa unquam fait, et quod non est, confirmari non polest, et quidquid donant 

 Caeiares, decepti exemplo G onstan tini faciunt, et donare imperium nequevint (55)." 

 Ultima denique Declamationis parte contendit Äuetor , possessionem illoram, qane 

 Silvester aliquando possedisset , sed vel ipse vel aliquis insequealiiim Pontificum 

 amisisset , post tautam lemporis iutercapedinem nee divino nee humano jure reclamari 

 potuisse, et ea, quae a PoutiHce tenentur , nuUo lemporis intervallo posse praescri- 

 bi. Bina haec rationibus, cum a jure divino ac humano, tum ex historia Gentium 

 et Ecclesiae petilis, probat. Ne vero seiiptio mea locorum citatorum mole obrua- 

 tur, Ksec, utpole minoiis momenti , verbo notasse sufficiat. 



Ex iis, quae hactenus dixi et exemplis illustravi, satis superque patet , Vallam 

 ad refutandam fabulam Donalionis Constantini varia argumenta, parlimque gra- 

 vissima, adduxisse : quibus rite perpensis, rei omne dubium exemisse censendus est. — 

 Piestat, ut quam Crmiter viro facuado de sua sententia persuasum fuerit, quantaque 

 in ea propugnanda dicendi libertate usus sit , paucis indicem. ULivis locorura 

 haec persuasio et llbertas in Declamaüoae elucent; sed exemplo siat ejus Exordium 

 et Feroratio. 



V Flures a me (ila Valla orditur ) libri , compluresque emissi sunt, iu omni fere 

 doctrinarum genere , in quibus quod a nonnullis magnisque et longo jam aevo proba« 

 vis auctoribus dissenlio, cum sint , qui indigne fcrant, meque ut temerarium sa- 

 crilegumque criminentur; quid tandem nunc faeturi quidem putandi sunt? quanto' 

 pere in me debacchatnri? et, si facultas datur, quam avide me ad supplicium fes- 

 tinanlerque rapturi? qui non taritum adversus mortuos scribo, sed advei'sus eliam 

 Tivos , nee in unum alierumve, sed in plurimos , nee contra privatos modo, sed etiam 

 contra magistratus. At quos magistratus ? netnpe Summuni Pondficem, qui non lem- 

 porali solum armatus est gladio , legum ac principum raore, sed Ecclesiastico quo- 

 que , ut ab eo neque subter ipsum , ut sie loquar , clypeum alicujus Principum pro- 

 tegere te possis, quo minus excommunicatione, auaiLemate, exsecratione feiiare! 

 Verum non est causa, cur me hie periculi terror conturbet arceatque a proposito. 

 Nam nee contra jus fasque Summo PonliCci licet aut ligare quempiam aut solvere. 

 Atque in defendenda veritate atque juslitia profundere aniraam, summae virtutis, 

 summae laudis, summi praemii est. An vero multi ob terreslrem patriam defenden- 

 dam mortis adiere discrimen ; ego ob coelestem patriam assequeadam (asseqauntur 

 aulem qui Deo placent, non qui hominibus. ) mortis discrimine deterrebor? Fa- 

 eessat igitur trepidaiio, procul abeant metus, timores excidant, forti anicuo, magna 



fi- 



(55) Yid. Yallae Opp. I. 1. pag. 790. lin, 46. ad pag. 791. lin. i. 



F 3 ' 



