RESPONSIO AD QUAESTIONEM PHYSICAM. 57 



70. 



Ex quatuor Rumfordi experinieulis (a) ultimum tanturamodo referemus. 

 Contra terebram oblusam, vi 10,000 ponderum, premit cylindrus, unius minutae 

 iniervallo triginiies et bis circa axia suam volvens. Totus apparatus coutinetur vase 

 metallico, aquü ad i5,5 C. repleto. 



• Post 2tor. 20' (25 X 32 circumvolutiones) aqua ebulJivit, toiusque apparatus eaii- 

 dem accepit temperiem. Habemus : 

 »8,77 pond. aquae , ul a i5°,5 veniant ad 100° ea calorici quantitate egent, 



qua a 0° ad 100° perducerentur i5 2 



li3,l3 pond. cylindri (gr. sp. =: 0,1100) perduxisfent 10,37 



56,75 poll. quad. ferri ,^qj 



Quantitas aquae, quae calore producto a o — 100°, incaluisset 2ö,o'j. 



71. 



lam vero Rumfordus capacitatem metalli distriti eandem inrenit, iieque cyliadrus 

 extrorsüm calorem accipere potuit, quippe prorsus aqua circumdalus. 



Hinc Rumfordus deduxit: huiusmodi frictionem esse inexliaustum caloris fontem: 

 illud quod abaque exhauslione e corpore insalato extrabi potest, neutiquam esse ma- 

 teriale ; calorem non esse materiam (6). 



Bertbolletius animum advertit, metallutn distritum solum non produxisse calorem, 

 verum totum cylindrum compressum. Ex qua hypothesi omnis calor produclus pro- 

 portionalis esse deberet voluminis decremento (c). Omnis autem calor produclus cy- 

 lindro temperiem 180" R. communicasset , qua eius massa jij. fere voluminis dilata- 

 retur. Inda sequeretur: cylindrum hac quantitate condensatum fuisse, ut eiusmodi 

 produceret calorem. 



Revera autem oblinere rationem constantem inter caloris gradum pressione pro- 

 ductum et gravitalis specificae augmentum , esperimentis probare conatus est Bartbül- 

 letius. Diversae naturae laminas, sed eiusdem formae magnitudinisqiie, praeli iclJ- 

 bus subiecit, et post singulum ictum temperiem definivit immersione in aqua: simul 

 autem gravitalis specificae incrementum notavit. En experimeutum lamiuä cuprea 

 instilutum 



ri p o°,6o C (- o,o369 



Ictus \ cal. über. ) grav. augm. > 



^2 (_ 40,06 (_ o,oi83 



Est autem 9,6 : 4,o6 = 2,3 et 0,0369 : o,oi83 = 2. 



72. 



{a) Ruraf. op. l. lY. 1°. p. 44. et Ph. Tr. 1 798. (b) L. l. IV. 1°. p. 52. (c) IJem Dallon , /. /. I. p. ii 2. 



E 3 



