'30 CLAUDII HENllICI van HERWERDEN 



lent. Ad se cos dnci voliiit omnes , et minores, et majores natu, et nobiles, et plebejos, 

 ut orationem et symbolum recitarent ( i ). 



Ultimo deniqtie ar.no imperii Carolus varias leges ratas fecit , a conciliis, jussu ipsius 

 congregatis, ktas (a). Quae ad publicam populi, in ecclesiis , institutionem promoven- 

 dam fere omncs tendebant. De qua muneris parte Arelatense concilium oranes presbyte- 

 ros monuerat, tam qui in urbibus, quam qui ruri degerent (3). Moguntiacum praece- 

 perat ut, quum episcopus aut morbo, aut peregrinatione , aut alio necessario quodam 

 negotio impediretur, quominus populum publice doceret, alius quis niunus illud susti- 

 ueretC^). A Rliemensi concilio autem injunctum erat episcopis , ut Sacrae Scripturae 

 ac patrum libros studiose evolverent, eo consilio, ut horum conciones , accommodate ad 

 hominum quorumcunque captum , in patriam liuguam translatas , in ecclesiis haberent (5). 

 Similia decreta Turonensis Catalaunensisque concilii Carolus confirmavit (6). 



Haec hactenus, Ex quibus omnibus primum quidem reprehendimus operam , a Carolo 



■pracstitam, ad sublevandum oflicium concionandi. Quo quidem effectum hoc esse fateor, 



■iit clericus ingenio rulis, ac ineptus ad orationes conficiendas, utilia quaedam populo 



tradere posset : sed simul graviori vitio data ansa videtur. Aluit eo ignaviam ignoran- 



tiaraque sacerdotum , quibus jam non amplius necesse esset, ut quamdam elaborandis 



" concionibus operam navarent. Sacri Codicis quoque studio id institutum vehementissime 



riOcuic. Maxima pars cleri enim nunc ea tantum loca cognoscenda putabat, quae in sa- 



crls illis orationibus tractabantur , reliqua mittebat, adeoque in miserrimam Sacrae Scrip- 



turae ignorantiam dilabebatur (7). 



Laude omnino dignissima sunt conamina Caroli , ad homines , non ecclesiasticos etiam , 

 et Latinae linguae ignaros , cognitionc aliqua certe Sacrae Scripturae imbuendos. Haud 

 scio tamen an fructus tulerint satis laetos. Repetiit Caroli legem Moguntiaca synodus, 

 anno DCCCXLVIII habita ( 8 ). At e multis , quae superstmt , coucionibus , ne una 

 quidem Latina lingua conscripta est (9). 



Quara vim CaroU leges de praedicatione in aedibus sacris , ipso -vivente , habuerint ad 

 ecclesiae Christianae commodum atque utilitatem , historica monumenta illius temporis 

 haudquaquam indicant. Eas tamen pie sancteque observatas esse suspicor a sacerdoti- 

 bus et doctoribus, e praestantissimis a Carolo conditis scholis , profectis. Leidradus 

 saltem, Archiepiscopus Lugduneniis scribit ad imperatorem, se in suis scholis homines 



ha- 



Ci ) Capit. I. ap. Maiisi, h, 1. p. lopo, (2) V. Capit. I, ai, 813, c. 14. ap. Baluz. 1. c. 



r- 503' (3) Vid. Hardiiin. I, 1. p. 1004, (4) Hardiiin, 1. I. c. 25. p. 1041. 



(S) Harduin, I. 1. c. 14, 15. p. 1014. (5) Harduin. 1, 1. c. 2 , 4. P« I024» c. 1,2. p. I033. 



(7) Cf. Spittler, 1. I. p. 252, 254. Schriickii , t, XIX. p. 419 — 421. 

 rS) Vid. Hardiiin. 1. c. t. V. p. 6, c. a. (9) Vid. Schrockh , t, XXH. p. 501. 



