42 CLAUDII HENIIICI van HERWERDEN 



De Adoplianis haec hactenus. Quoad Caroli epistolam tamen obiter adhuc monendum 

 est, eam indicio esse , quam firmiter sibi persuasam habuerit opiuionem falsissimam , 

 cujus paullo ante uieminimus, veram religionis doctrinam unice positam esse in effatis 

 catholicac ecclesiae; haec non esse imnuuanda, neque enim quidquam ex iis melius dici 

 posse , aut oninino eraendari. 



III. Praeter controversiara Felicianam Carolus Magnus etiam aliam quaestionem episcopis 

 proposuit examinandam ct dijudicandara, de Spiritus Sancti, quae dicitur , processione, 

 iitrum a Patre ac Filio , an vero a solo Patre exeat, Cujus alterutrius sententiae positi 

 veritate , efficiendum erat, num Hispani ac Galli Nicaeno symbolo quod cani solitum recte 

 haec syllaba addidissent : Filioqiie. Hanc rem ab Aquisgranensibus patribus in primis discus- 

 sam esse arbitror. In annalibus quidem et chronicis Francorum Carolus concilium coe- 

 gisse dicitur de Spiritus Sancti processione ( i ) ; sed praeterquam quod de eft jam in 

 concilio Forojuliensi , anno DCCXCVI habico, disceptatum et constitutum fuerat, Spi- 

 ritum Sanctum ex ]'atre Filioque procedere essentialiter et spiritualiter (2), accedit quod 

 de ipso symbolo cantando Aquisgraai praesertim disputatum et definitura fuisse, ut syllaba 

 i^ta symbolo adderentur, etiam ex colloquio qiiodam apparet, hac de re a Pontifice cum le- 

 gatishabito, quos iuiperator miserat, ad synodi decretum cum eo communicandum, ac pe. 

 tendum, ulilludconfirmaret ratumque essejuberet. Illi euim,Gura concilii effatum Pontificj 

 displiceret, ideo additamentum illud recte acceptum esse dixerunt, quod veritatem saluti 

 necessariam contineret, quae ab ignaris hominibus permultis non cognosceretur, nisi illius 

 saepissime admonerentur , sollemni cantu audito ; insuper syllaba quoque hanc ob caussam 

 non omittenda putabant , quod mukis , quibus ita cantari symbolum jam solitum es- 

 set, graviter offensurura videretur, si non amplius adderentur. Adversus quos mirum 

 in modum se torquens Leo cum se satis espedire non posset, syllaborum usum Gal- 

 licanis Hispanisque ecclesiis concessit , sed antiquitatis tenacissiraus , privatis imperato- 

 ris aedibus non permisit , sperans fore, ut hujus ad exemplum tandem totus se compo- 

 neret orbis. Ipse in Petri Basilicl binas argenteas tabulas affigi jussit , in quarunv altera 

 symbolum Latine, iu altenl Graece scriptum legebatur , non addito FiUoqiie (}). Post- 

 ea ipse Carolus litteras ad Pontificem dedit , quibus ei persuadere conabatur vcram esse 

 doctrinam de processione Spiritus a Patre Filioque (4). Num Pontifici obtemperave- 

 rit, ac syllaba FiUoque in aedibus suis omitti curarit, minime constat. 



Haec autem quaestio quum rem tangat ita sublimem ut liumanum captum longe exce- 



dat, 



( I ) Anii. Fr. Lois. p. 82. ap. Bouq. aun. Fr. FuW. p-. ?33. n'' Bonq. Adonis Chronic. p. 32. 

 B. Rich. Cliin. Chron. in Muracorii Ar.tiq. Ital. med. aev. t. IV. p. 1079. 



(2) Vid Mansi t. XIII. p. 830. sqq. Pagius ad a. 791. ap. Mansi, p. 854. Spanhem, Ilist. Eccl. 

 opp. t. II. p. 1312. 



(3) Vid, Mansi t. XIV. p. t3. sc;q. (4) Vid. Mansi t.XIII. p. 58, 59. 



