COMMENTA.TIO ad QUAESTIONEM THEO LO GIC A.M. i5 



ta , omnes omuino gentes, quae Deum existei'e pro vero habent, libertatem divinam 

 agiioscuut. Nullam autem gentem tarn barbaram esse , tamque immanem, cujus men- 

 teni Deorum opiuio iion iuibueiit, inter veteres lestatar Cicero ( i ). Quarnquam 

 non in eo sim , ut huicce Cicei-onis efiato ab omni parte calculuin adjiciam, uegari 

 tarnen iion polest, quin omnes Lomines, vere sie dicli, quorum seil, ratio aliqua- 

 tenas est exculta , üeum esse, confidant. Quemadmodum sensibili nostra natura 

 rerum sensibilium iiotiliam , intellectusque auxilio coguilioneoi nobis comparamus, 

 sie et ratione nostra, quae nobis cum Deo communis est, cum Deo nos conjunctos 

 sentimus. Prima enim Dei iiotitia innata est, non acquisila, cum ea imbuti , non 

 vero instituti sumus. «Est profecto (^erba sunt Cl. Borgeri (2)) aiiquid in 

 liobis, quo tanquam cognatioiiia vinculo, cum natura aliqua, nobis superiote, nos 

 conjunctos sentimus." Alioque loco (3) vir acut, haecce disserit: « Sed aiia pror- 

 sus quaestio est, unde exstiterit admirabilis illa omnium populorum consensio, omni- 

 no colendum esse Namen. Quae profecto conspiratio ralionum non per aliquam ar- 

 gumenti conclusionem hausta \idetur atque ducta ex ipsa natura divina. — Non ne- 

 gamus , agnita natura divina, continuo religionem sequi, sed negamus, />r//72M77i re- 

 ligionis sensum e cognita atque perspecta illa natura nasci et efflci posse aul so- 

 lere." Optime igitur Providentia divina humane generi, hancce fidem animis in- 

 ■duendo, consuluit, cum in rebus nullius fere ponderis inter bouiines observemns 

 dissensum. Inde quidem Lanc ipsam hominis indolem omnium argumentorum gva- 

 vissimum habere liceat, quod evelli non potest, nisi indoles ipsa evellatur. Sed 

 tarnen haud minus homine indignum esset, in hoc subsistere; rationis enim facultas , 

 qua rerum causas indagamus 6t exploramus , haud frustra profecto nobis est indita. 



Duplici jam ratione probalio nostra potest institui , sive ad ipsam indolem nos- 

 tram, sive ad rerum uaturam , meutern dirigimus. Naturae vocem cum intelligere 

 ECU possemus, nisi adesset organon, haue vocem excipiens, eamque interpretans, 

 iocce organon, i. e. indolis nostrae conditionem, qua animalibus bratis antecelli- 

 mus, primo loeo paulo adcuratius contemplari animus est. 



Duo autem nobis inesse , quibus naturae necessitati , sive legi causali , haud sub- 

 jecti sumus, inveuimus , legem moralem aU^ue facultalem , secundu,m hanc legem 

 cogitandi agendiqtie. Quae quidem nos ad fidem ac persuasionem , Deum existere 

 libtrlate praedilum, pronos redduut, 



Si 



(1) Ciceronis Qiiaest. Tuscul. L!b. I. Car. XIII, de nat. Deor. I. Cap. XVI, Cf. C. G. Bretschnei- 

 der Handbuch der Dogiudtik Tom. I, pag. SSg. 



fa) Borger Disput de Älysticisnio p^g. ig. 



(3) Bürger pag. 38?. Cf. Augustinus de Tiinlt. Lib. YIII. Cap. Ilf. /« P. JV'JM Wissen , Glaube und 

 AhuduDg pai^. 148. Ar/iobius advers. Genies Lib. 1. pag, 11, 



