28 EVERIIA.RDI HEIKES SIKKES 



ribus innumerabillbus vcslilum , arciim il]um coelestem , variis coloribus ornatnm , 



rerum luilcliritudiiiem atque elcgautiam noii est admiralus ? Quis, tjui melalla , plan- 



tas, animalia , bominem adtento oculo est contemplatus, non vidciit, (jvia sapientia, 



fiues oplimos, niediaque opiima ad bos cousequendos , cognoscente , liaec oninia ia- 



strucla sunt? Ilaec pulciitudo, animum movens, hi nexus liiiales iu omuibus rebus 



conspicui, tantam in bomiues babuere vim, ut ipsos genliles videamiis coactos , divi- 



nam agnoscei'e menteni , quae omnia tanx aple concinneque formaverit ( l ). Uuum 



audiatis Ciceronem (2), egregie bac de re dlsserentem : « Ek aetbex-e iiinumerabi- 



les flammae existunt, quarum est princeps sol , onxiiia clarissinxa luce collustrans , 



multis partibiis major atque anxplior quam teri-a uiiiversa: dein Je reliqua nxagnitu- 



diuibus imrxxensis. Alque bi tantl igues , tanique nxulti, noa modo ixiLil nocent ter- 



ris rebusque terrestribus , sed ita prosunt, ut , si mota loco siiit , conflagx-are terras 



mecesse sit a tarilis ax-doiibus, moderatione et temperatione sublata. Hie ergo non 



mirer, esse quemquam, qui sibi persuadeat, corpora quaedam solida atque indivi- 



dua \i et gravitate ferri, mundumqae effici ornatissimum et pulcberrimum ex eorum 



coiporum concuisione fox'luita? Hoc, qui existimat , fieri potuisse , noa intelligo, 



cur non idem pvitet, si ianumeiabiles unius et viginti formae litterarum , vel qua« 



leslibet aliquo conjiciantur , posse es bis in terram excussis , annales Ennii, ut de- 



inceps legi possint, effici. Quis enim , sie Cicero pergit, bunc bominem. dixerit, 



qui , quum tarn cerlos coeli motus , tarn ratos astrorum ordines , tamque iater se 



omnia connexa et apta viderit , quae, quaixto consilio gerantur nullo consilio assequi 



possumus , an, quum macbinatione aliquid videmus , ut spbaeram, ut hox'as, ut alia 



permulta , non dubitamus , quin illa corpora sint rationis : quum autem impetum 



coeli cum admirabili celeritate moveri vertique ■videamus , constantissime conücien- 



tem Ticissiludines anniversarias, cunx summa salute et conservatione rerum omnium, 



dubilamus , quin ea non solum ratione Cant, sed etiam excellente divinaque ratione." 



Ilaec Cicero. LegatJs quacso totum Ciceronis de Natura Deorum librum secundum , 



l6gatts Fenelonem, DerhaTnium y Nieutcentydlium , Sande mm ^ Paleyum, Marti~ 



neluniy alios (3), banc naturae pulcritudinem , bos nexus fiuales laudantes , argu- 



meu- 



( t ) Cf. qHae egregie exposuit beat. T. A, Ciarisse in oral. sacr. de Ps. XIX. 2. pag. 55 sqq- Est 

 in ejus nagelaten Lcerredenen IIa. 

 _ ( j ) Cicero de nat. Deorum Lib. 11. Cap. XXXVII et XXX\TII. 



(3) Derham Godleerende Naluiirkunde ; uit het Engelsch , door A. vnn Loon , (Leyd. 1723. 4) 

 B. Nieuwenlydt regt gebniik der Wereldbescliouwiugen , Amst. 171 7. Tom. II. 4. H. Sander Von der 

 Güte und Weisheit Golles in der Natur, Leipz. 1799. Jf^. Paley Natuurlijke Godgelcerdheid , raet 

 tiJToegselea eu aauleekeningeu vcrmeerderj door J, Ciarisse, Amst. x8io, Martinot Katechismus 



der 



