CORniENTATIO ad QUAES TIONEM THEO LO GIG AM. 29 



mentaque e nalurae contemplatione aestheüca, et teleologica desumta, omnem vobis 

 Yim aique evidentiam praeisebunt. Duplici quidem ratione ex ea deducimus argu- 

 mentum. 



a. Cum natura tantam pulcritudineni illosque fines ostendat, summo jure ad for- 

 matorem sapientissimum provocamus. Haec enim pulcritudo in rebus ipsis non est 

 fundata et alia ratioae esse possunt; hi nexus finales ab ipsa natura non proficiscua- 

 tur, Laec enim sine conscientia ac ratione agit. Omnia autem sapientissima consilia 

 indicant, nee impetu quodam nuUas sequente ratioues constituta esse docent. Ubi- 

 cunque Yero invenias consilii sapientis specimina, noane concludes sapientem consilio- 

 rum esse auctorem? Quis inde non probet ratiocinationem nostram, qua Deum omnia 

 consilio, sapientia , ratione , interna übertäte formasse contendimus? Formasse dico • 

 Kantius enim hoc argumentum ad formatorem quidem, non ita ad mundi auctorem 

 perducere, ostendere conatus est. Parum autem (eliamsi concedamus) bac objectio- 

 ne amittimus, cum argumento dynamico-cosmologico Deum mundi auctorem cogno- 

 verimus. Sic unum alterum conürmat, sie nihil in rerum natura frustra reperitur, 

 sed omnia ita sunt comparata, ut adtenta eorum contemplatione Dei cognitionem no» 

 bis comparare possimus. 



Voce sua gravi vir egregius IB. Nieulioff ( 1 ) argumentum dictaque nostra conßr- 

 inet: « De hoogste volmaaktheid eiscbt de hoogste vrijheid, en die moet altoos zija 

 verstandige, redelijke vrijheid, die altoos het beste, het aan Gods besluit, wil, doel 

 Lest beautwoordende kent, en kiest en daarstelt, door niets bepaald , door niets be- 

 perkt, door niets tegengehouden. De Godheid kan in al haar doen van niets alhankelijk 

 gedacht worden dan alleen van haar zelf. Een gedachte, niet min natuurlijk , dan waar, 

 in den strengsten zin, en te gelijk nadruklijk: welke onafhankelijkbeid kan reiner en 

 hooger gedacht worden? En dat deze vrijheid van cns mag en moet der Godheid 

 toegekend worden, daarvoor vinden wij eenen zekeren waarborg, zowel in de hemel 

 boven ons, als in ons hart, in ons, — het rijk der natuur en der zeden. Niets, 

 dat in de Uranische gewesten harmonisch wentelt, en luisterijk piijkt , niets, dat 

 op de aarde regelmatig voorkomt, werktuigelijk of zintuigelijk gevormd , en werkzaan» 

 is , — niets op het geheel tooneel der werken der natuur, in steen , ■ — in plant, — 

 in dier, — in mensch, — den mensch zinnelijk, redelijk, zedelijk — draagt eenig 

 blijk van volstrekle noodlotiigheid ; uiets draagt eenig blijk van een los geval, maar 



al- 



der Natuur. IV Tom. — Praelerea sunt conferendl Vilkens Redevoerrngen over de volmaaktheden 

 Vau iJeu Schepper in zijne schepseleu beschouwd. — Bannet Betrachtungea über die Ilatur, P, II. 

 ed. Titius. 



(i) B, Nieuhqff' oyQT Spinoziäme pag. 17a, 



D 3 



