56 EVERHARDI HEIKES SIKKES' 



wie die kleinste, schwebt oline Hallung blosz vor der speculativen Vernunft, der es 

 nichts kostet, die eine so wie die andere ohne die mindeste Uindernisz versohwia- 

 den zu lassen. ( i )" 



IL Internae Naiurae Divlnae necessitas cum libertate dicina concillalio. 



In piaecedentihus absolutae Naturae divinae necessitati exponendae , atque rcla- 

 tioni , quae hanc inter et Libertatcm divinam intercedit, ostendendae, operam na- 

 vavimus. Do interna, quae dicitur , necessitale divina , hoc loco dicendura restat. 

 lUam ad independenliam divinam moralem , sive ad libertatcm metaphjsicani perti- 

 nere , vldimus ; haec autem ad libertatcm Dei analogicam est referenda ; illa inde ne- 

 gativa , haec vero posiliva sit oportet. Illa enim prorsus a nostra discedlt libertate, 

 haec vero cum nostra aliquatenus convenit. 



Cum autem notionibus (siquidem vera sit libertatis divinae notio , quam nobis 

 form-avimus , ) rite explicandis oniuis tollatur dissensus , qui inter proprietates divi- 

 iias intercedere videtiir , hocce loco Necessitatis divinae internae notionem paulo ad- 

 CLuatius describere , Einimus est, ut jpateat, num revera libertatem inter et Neces- 

 sitatem internam pugna sit, an solum jingnae species? 



Libertatem humanam conjuuctione duorum ])riiicipiorum , quae sibi opposila sunt ,■ 

 possibilem reddllam esse , in parle commentaliouis secunda jam observavimus. Ar- 

 bitrium unica nioraütalis conditio dicendiini est, qwae vitiorum ac virtutis, sive inter 

 duo sibi opposita eligcndi est facultas. Ex hocce arbitrio libertas liumaua sese ex- 

 tollit , unde hominibus adscribenda est facultas, qua libertatis possibilitate gaudeut. 

 Quo magis seil, liomo, divinae origiuis sibi conscius , rationis leges observat, morcsque 

 suos ad.hasce leges componit , eo magis libettas arbitrii locum occupat. Libertas 

 autem, cum in eo sese reddat cons'iicuam, ut homiues doceat , rationis dictamiua 

 sequi, hac ratione peAetentim in uecessilalem illam moralem sive internam mutatur, 

 quae liberum hominem impedit, quouiinus a rationis legibus observandis desislat, 

 Unusquisque homo vere humanus huic necessitati sese subjecit. Haec Servatoris 

 nostri moderata est mores, haue secutus est Paulus, hanece Socrates. Longe abest, 

 quin verae libertati impedimeutum inferat ; omnis contra naturae coaclio , omnis 

 affectuum impulsus removetur, q^uem qui sequilur , sive sequi se patitur, vitam 



vivit servorum ( 2 ). 



Quid 



(i ) Kant Kritik der reinen Vernunft pag. 64i. 



(s) Y^lk'jus Paterciilus sie laudat M. Catonera: « per omnia ingenio düs quam hominibus propior: 

 qui nunquara lecte fecit , ut facere videretur, sed quia aliter facere non poteraU" « Cato , vUus ira-- 

 munis, fortunam in sua potestate liabuit," Cf. A N ieulio ff" osa Spiooasme pag. 116. Herder's Gott,, 

 Pjaei; 



