COMENTATIO ad QüAESTIONEM THEO LO GIC AM. 49 



tis in hac quaestione proponenda y primo hanc notionem accuratius exponere , 

 dein errores paulo fusius enarrare animus est. Sed ipsum audiamus Spinozam, 

 de libertatis divinae notione disserentem : « Ea res libera dicitar, quae ex sola 

 suae naturae necessitate existit, et a se sola ad agendum determinatur. Neces- 

 saria autem , vel potius coacta, quae ab alio determinatur ad existendam et ope- 

 randum certa ac determinata ratione." (1) — « Nam Deum nullo modo fato sub- 

 jiclo, sed omnia inevitabili necessitate ex Dei natura sequi, concipio eodem modo, 

 ac omnes concipiunt, ex ipsius Dei natura sequi, ut Deus se ipsum intelligat ; quod 

 sane nemo negat, ex divina natura necessario sequi, et tarnen nemo concipit, Deum 

 fato aliquo coactum , sed omnino libere, tametsi necessario, se ipsum intellige- 

 re." (2) — « Ego eam rem libcram esse dico, quae ex sola suae naturae necessi- 

 tate existit et agit; coactam autem, quae ab alio determinatur ad existendum et ope- 

 randum certa ac determinata ratione. E. g. Deus, tametsi necessario, libere tamen 

 existit , quia ex sola suae naturae necessitate exislit : sie etiam Deus se et absolute 

 omnia libere intelligit : quae ex sola ipsius naturae necessitate sequitur, ut omnia 

 intelligat. Vides igitur , me libertatem «o« in libero decreto, sed in libera necessi- 

 tate ponere." (3) — « Dei essentia sine existentia cogitatu absurda." (4) — « Fa- 

 teor, hanc opinionem , quae omnia indifierenti cuidam Dei voluntati subjicit et ab 

 ipsius beneplacito omnia pendere statuit, minus a vero aberrare, quam illorum, qui 

 statuunt , Deum omnia sub ratione boni agere. Nam hi aliquid extra Deum yi- 

 dentur ponere, quod a Deo non dependet, ad quod Deus, tanquam ad exemplar, 

 in operando attendit , vel ad quod, tanquam ad cerlum scopum, collimat. Quod 

 profecto nihil aliud est, quam Deum fato sabjicere, quo nihil de Deo absurdius 

 statui potest, quam ostendere, tarn omnium rerum essentiae, quam earum. existentiae 

 prlmam et unicam liberam causam esse." (5) 



Ex Omnibus haecce libertatis divinae notio procedit : Deus über dicitur, quia na- 

 turae suae necessitate existit, ac in agendo neque arbitrium (libertatem indifferen- 

 tiae,) neque ralionem (libertatem internam sive spontaneitatis,) sequitur, sed natu- 

 rae suae necessitatem. 



Ut autem accurate pateat , quid sibi voluerit Spinoza , Deum si liberum diceret , 

 faanc deünitionem cum nostra comparabimus. Hac in re nobiscum consentit, Deum 

 ■agere non posse ex arbitrio , sive indifferentiae libertate, quae cum homine sit in- 



di- 



{ I ) Spinozne Ethices Lili. I. Def. V. 



(2) Episi. XXXllI. aa Oiaenburg. c£ Epist. XXXIY. et Eth. Llb. I, prop. XYH, cor. II, 

 (3} Epist. XLII. 



((|) Eiliices Lib I. Prop. XI Dem. 



(5) Eth. I. Prop XXXIU, Schol. U. ex ed. H. E. G. Paidi pag. 67. 



G 



