l 



COMMENTATIO ad QUAESTIONEM THEOLOGIGAM. 53 



Perverse et ubique videmus Testigia causae libere agentis, perverse admiramur 

 sapientiam divinam, quae omnia sapientissimo consilio ad certos fines produxerit. 

 Fines in rerum natura cogitari non possunt. Liberias, nullas rationes sequens, omnia 

 produxit, imo « quidquid est, in deo est, et nihil sine deo esse, neque concipi 

 potest." Inde jure (ex ejus seil, libertatis divinae notione ) reprehendit omnes 

 qui nexus causales rebus inesse contenderent. « Porro cum in se et extra se non 

 pauca reperiant media , quae ad suum utile assequendum non parum conducant ut 

 e. g. eculos ad videndum, dentes ad masticandum, herbas et animantia ad alimen- 

 tum, solem ad iJluminandum, mare ad alendum pisces etc., binc factum ut omnia 

 naturalia , tanquam ad suum utile Tmedia, considerent ; et quia illa media ab ipsis 

 inventa , non autem parata esse sciunt , binc causam credendi babuerunt , aliquem 

 alium esse, qui illa media in eorum usum paraverit. Nam , postquam res, ut media 

 consideraverant , credere non poluerunt , easdem se ipsas fecisse , sed ex mediis 

 quae sibi ipsi parare solent, concludere debuerunt , dari aliquem, vel aliquos natu- 

 rae reclores , bumana praeditos übertäte, qui ipsis omnia curaverint, et in eomm 

 usum omnia fecerint. Atque herum etiam ingenium, quandoquidem de eo nunquam 

 quid audiverant, ex suo judicare debuerunt, atque binc statuerunt, Deos omnia in 

 hominum usum dirigere , ut homines sibi devinciant et in summo ab iisdem bonore 

 habeaniur ; unde factum , ut unusquisque maximo conatu omnium rerum cauaaa 

 iinales intelligere, easque explicare studeret. Sed dum quaesiverunt ostendere na- 

 turamjnibil frustra ( h. e. quod in usum bominum non sit,) agere , nihil aliud vi- 



denlur ostendisse, quam naturam Deosque aeque ac homines delirare (1)." « Ut 



jam autem ostendam , naturam finem nullum sibi praefixum habere , et omnes cau~ 

 sas finales nihil nisi humana esse figmenta,. non opus est muliis (2)." — v Nee 

 desunt pbilosophi, qui sibi persuaserint , motas coelestes barmoniam componere. 

 Quae omuia salis ostendunt , unumquecnque pro dispositione cerebri de rebus judi- 

 casse , vel potius tmaginationis aiTectiones pro rebus accepisse (3)." 



Haec omnia Spinoza libertatis divinae notioni geometrice superstruxit. Quae ex ea 

 sequanlur ratione libertatis humanae habita , nemo non videt. 



Homo substantiae itidem est modus, ut omnes res particulares, sed utriusque at- 

 tributi: corpus modus extensionis inlinitae (4), mens cogitationis infinitae (5^. In- 

 de 



( I ) Eth. Pars I. in Append. ad Prop. XXXVI. pag. 70. ex ed. H, E, Gi Pauli. 

 ( 1 ) Ibid. pag. 71. 



( 3 ) Ibid pag. 74. — De nulla re Spinoza yebementius dixit j nee inirum i nuUa ejus doctrinae m*- 

 gls perniciosa esse potest. 

 ( 4 ) Lib. II. Eth. Def. I. Prop. Xül. 

 ( 5.) Lib. n, Eth. Prop. XI, CoroU. 



