C O M M E N T A T I O A S T R O N M I C A.. 57 



«linatione opportunkatem habent. — QuoJsi vero a declinationibus pendere nolue- 

 Tis , circnmpolaris alicnjus stellae , earumdem poiissimum x, ß, utraque tibi öulmi- 

 natio erit observanda , unde siraul ipsam declinationem invenies. Frecjiientissime 

 baec qnoque nietbodus instituitur, in primis antehac institula est, fjiiamdlu minus 

 certi fixarum catalogi erant, atque hodie quoque ab iis usui-paii solet , qni majori cui ä 

 iatitudinem cupinnt determinare, quam qua ipsae stellarum positiones deünitae sunt. 

 Incommodum tarnen est, quod illa lempestas anni eligenda sit , qua utraque stellae 

 cuiminatio in noctem aut crepusculum iucidat ; neque istud omnibus evenit j plerne- 

 que enim aheram seraper culminationem interdiu perficiant. Rursiis tamen bodii; 

 lubi optici, qui ad circulos applicantur , tarn perfecti sunt, ut interdiu quoque 

 •Stellas lucidiores conspicere queas. Variis quidem anni tempestatibus singulae ciil- 

 minationes obser^ari, atqne ita, conjungi possent; sed vereor , ne parvae mutatio- 

 iies, quibus praecessio , nutatio, aberratio, propriusque motus stellarum positionein 

 afEciant, eventum multo redderent incerliorem, quam, ubi ex singulis obervationi- 

 i)us , declinalione qualicumque landem adhibitä , Iatitudinem conclusisses. — Haec 

 itaque meibodus , sive ad obsei^vationem attendas sive ad data , simplissima est; — quip- 

 pe nnicam. aut duas anguli mensiiras nee quidquam insuper requirit, si instrumen- 

 tiim transitus boram indicat ; sin minus, culminationis tempus etiam investigari de- 

 bet : nautae tamen jure suo allitudinem maximam pro meridiana semper habere 

 solent : — quod autem ad data attinet, aut unica declinalio sufficit, aut hac quoque 

 supersederi potest. — Sed illud difficultatis baec metbodus habet, quod certo tem- 

 poris puncto alligata sit, et, si unum astrum , e. g. solem , observare velis, per ai 

 horarum spatium semel tantum inslitui possit.' Terra quidem istud parum refert, 

 cum iina nocte varias Stellas observare possis, naulis autem insigne detrimentum. 

 est, quibus observatio fixarum interdicta est. Calculus omnium brevissimus est, et 

 hac formula continetur: ^ z:z p — ^. Qua tamen in re animadvertendum est, prae- 

 terquam quod in Omnibus refraclionis semper ratio habenda sit, aliis stellis mino- 

 rem, aliis majorem diligentiam adhibendam esse. Sic in sole res nihil diiScuUatis 

 habet. Fixarum autem posltio, si accuratius agere velis, e parvis quibusdam ae- 

 quationibus corrigenda est. Luna vero nautis plerasque molestias creare solet propter- 

 ea , quod, proprii motus celeritate, insignem intra paucas horas declinationis , semi- 

 diametri , parallaxeos, mutationem experitur. — Tandem de eventu ita statueudum. 

 Vitium, quod in culminationis tempore committitur, nullam magnopere vim habet. 

 Nam cum omnium stellarum in vicinia meridiani lente mutatur altitudo, tum ia 

 stellis polo propioribus praecipne illud obtinet , ut instrumenti adeo exigua deviatio 

 omuino in censum non veniat. Hinc intelligitur, quam ob causam observatio me- 

 ridiana praestet extrameridianae , quod in hac scilicet exile temporis Vitium plerum- 

 que insigöi vitlo latitudiüem afEciat. -— De declinationibus jam locuti sumus j quod« 



H si 



