C M M E N T Ä T I O A S T R O N M I C A, 65- 



Quod ut aslrojiomis apparuit, operam dederunt, ut circulum Bordae ad illud genus 

 observalionram applicarent, calculum autem hujus usu amplificatum abbreviarent , 

 qua de re bene meriti sunt ipse Littrovius et Gallus Puissant, (*) 



Atque hoc loco nobis ad examen revocandae erunt illustrissimi problematis solu- 

 tiones, quas supra (P, I. CIL §.7 — 13.) exhibuimus. — Hac itaque methodo,jam diu 

 eognilä , sed fere neglecta , superiori seculo nautae frequenter uti coeperunt , ut 

 hodie mari quotidiano usu teratur et terra quoque saepius ab astronomis usurpetur. 

 Observatio, tarn mari quam terra, maxime in sole institui solet , tametsi huic astro 

 fixae nobis anteferendae esse \ideantur. Nam et, si bis idem observare sidus sta- 

 tueris , in sole declinationis mutatae ratio habenda erit, in fixa non erit , et, si duas 

 Stellas adhibueris , altitudines , azimulaque , uti libuerit, eligere poteris et exiguo 

 tarnen intervallo temporis observationes absolvere. Quidquid est, solis eliam usus 

 habet, quo commendetur , e. g. fulgorem , qui magnopere faveat obsefvationi , tem- 

 poris definiendi commoditatem , alia. — Omnino autem observatio non est aeque 

 facilis atque in antecedenti methodo, neve datorum numerus aeque parvus. Duae 

 liic postulantur allitudines , duae, si accuratius agas , solis declinationes; temporis 

 item intervallum accurate cognitum esse debet, quod in sole plerumque longvim esty 

 ut saepius qualuor horis post invenias altitudinem poli, quam altera solis altitudO' 

 observata fuerit. Accedit, ut haec methodus apud nautas, quibus praecipue idouea 

 esse videatur, incommodum magnum habeat, a quo terrestris observalor immunis 

 Sit. Nam in ejus explicatione ubique ta<;ito posuimus, observatorem inter utramque 

 allitudinis mensuram idem oocupaise superficiei telluris punctum , quae res in na- 

 vigatione haudquaquam ita sese habet, Iccirco omnibus hisce solutionibus correctio 

 quaedam , cujus in navis mutata longitudine et latitudlne fons est, adhibetur , ut 

 ambae observationes ad eandem navis positioncm reducantur. In ista vero cor- 

 rectione supputanda spatium confectum viaeque directio occurrunt, quorum mensura 

 cum admoduni imperfecta sit, intelligitur , et correctionem, et ipsam adeo latitudinem 

 inde vitium aliqiiod esse conlracturam. Haec verbo iudicasse sufficiat, ut in compara-- 

 tione hujus metliodi cum aliis , quae istiusmodi vitiorum causas non habeant, ad illa 

 altendatnr: ipsä correclionis investigatione, ubivis obvia, supersedemus , quod in omni» 

 bus fere solutionibus eadem esi, adeoque in iisdem invjcem conferendis judicio nulluni 

 -momentum afferre potest. Sed animadvertimus , hinc aliam etiam oriri causam, cur ob. 

 servatio fixarum observationi solis anteponenda sit, quod intervallum scilicet ad libitum 

 arctari , imo nullum 1 eddi , atqup hoc modo tam hujus aestimationis quam ipsius horologir 

 error imminui possit, Praeterea illud inprimis observandum, quod, cum in unica ob» 

 servatione extrameridiana tempus verum postulelur, in hac methodo contra tantum» 



jao- 



(.*'), Ille in AnnaUbus laud. Ij.zsxi.-b« Bic in Connaissance de^ i^ps 162S. ^i73i' 



