C M M E N T A T I A S T R N MI C A. 65 



pendens si compwtelur, correclio dd , propter parallaxin mediae declinationi sive helio- 

 cenlricae addenda , ut veram sive geocenlricam iuvenias , erit tibi in promptu. 



Contra vero , ab effectu ad causam adscendens , si observetur declinationis varia- 

 tio fl'rf, idem autem factor supputetur , poteris valorem parallaxeos polaris a- definire. 



Et factor quidem ille , tempori dato stellaeque dalae conveniens , probe cognitus est nee 

 quidquam nos morabitur. Hoc loco est quaerendum, qua via declinationis variatio 

 certo definiri possit. Enimvero hoc statim est tenendum , via direcla illam non posse 

 definiri , cum ad solis centrum non liceat adscendere. Manendum est adhuc in terra , 

 observandum e terra. Observationes erunt terrestres , aul si mavis , geocenlricae , tametsi 

 . ad centrum telluris rursus non liceat descendere : manendum est enim in superficie , qua- 

 si terram inter et coelum. Hinc apparel, duas observationes declinationis geocentricas 

 ita conjungendas esse , ut ex eventu locus heliocentricus evanescat : quae combinatio 

 cum in adscensionibus salis superque explicita fueril , non est , quod dicla repelamus. 



Lubel aulem hie paulo evagari latius , ut indagemus , qui tandem declinatio quaeque 

 geocenlrica definienda Sit. Observalione definienda nimirum est. Atqui observatio in- 

 strumentis perficienda . est. Ergo de inslrumentis agendum est. Fraelerea observatio va- 

 rias admittit methodos. Ergo de methodis etiam agendum est. Scilicet ! verilas, et ve- 

 ritatis instar parallaxis, abscondila, ut ajunt, lalet. Variae , ut ajunt , sunt viae, quae 

 eo ducant, longae aliae, directae abae, asperae , arduae aliac, laeves, planae aliae.' 

 übi Ventura est ad cavernam , inslrumentis opus est ut eruatur : sed opus est aliis , si 

 ab hac parle , aliis , si ab illa accesseris ; imo instrumenlum idem liic illo , illic hoc 

 modo admovendum est. Quo tandem, inquis, tendam ? Videlicet , ut intelligas , in 

 quavis observalione et instrumenlum ad dilectum melhodi , et methodum ad usum inslru- 

 menti momentum habere : in considerandis observationibus inslrumentorum intuilum a 

 methodorum rccensione non posse divelli. Id sicubi verum sil , in hac nostra quae - 

 slione profecto est verissimum. Quantum ei aulem inde accedit gravilalis , tantum 

 et plus eliam accedit subtilitatis ; quantum autem subtilitalis , tantum et plus eliam am- 

 bilionis. 



Verum enimvero , Viri Clarissimi ! nolite quaeso arbilrari , me non adeo peritum esse 

 harum rerum , ut hoc loco imperitiam non audeam palam profiteri , adeove tironem in 

 hacvestra scientia, ut, veteranis quae partes relinquendae sint , nondum intellexerim : imo 

 nolite exspectare , ut nimium audax solus in hunc campum exspalier , in quo ne ullam 

 quidem semitam conlinuam , sed hie illic vesligia quaedam cullus , et tanquam humanita- 

 tis indicia , deprehenderim. Enimvero faciam , quae potero. Id velim Vobis persuasum 

 habeatis, operam me dalurum, ne accuser, quod conniventes in ignavia Vos magis , 

 quarn imperitiae indulgentes habere maluerim , neque judicii aequitatem polius, quam sc- 

 veritalem , ab hac scripliuncula deprecalus esse videar. 



I 5 2. 



