COMMENTÄTIO ASTRONOM IC A. 107 



« vae aequiparanda , sed argumenti negativi instar habenda. Parallaxis nulla adhuc objer- 

 « vala est. Sed aut observabilur , aut non observabitur. Jam si aliquando observabilur , " 

 IC terra movetur; verum est systema nostrum. Sin autem non observabitur, hanc tarnen 

 « ob causam non quiescit terra , nerjue idcirco falsum est systema novum. " Revera 

 enim , quod nihil ad illud usque tempus observatum erat, id ntmiui mirum accidere po- 

 tuit ; quippe nee data opera quispiam huic negotio se accinxerat , neque instrumenta 

 admodum rudia et methodi imperfeetae quidpiam ad hoc problema efficere potuissent. 

 Copernicum adeo et hujus aequales parallaxis aliquot etiam minutorum latuisset , si vel 

 maxime locum haberet. Conclusio quoque hujus ratiocinationis erat bona; quippe pa- 

 rallaxis esse potest , sed tarn exigua tarnen illa , ut ne imaginatione quidem instrumenta 

 fingere liceat adeo accurata atque subtilia , quibus observetur, Apparet aulem , eadem 

 ratione, qua parallaxis minuatur, augeri distantiam fixarum et ad infinitum accessuram. 

 Et hie quidem latuit scopulus, quo omnes id temporis et Ptolemaici et Copernicani gra- 

 viter ofFenderentur. Uli quidem , fixis tribuentes revolutionem diurnam , id sibi abs re 

 esse videbant ; ne iter foret longius , ut fines coelorum quam arctissime contraherent. Hi 

 autera , Greatoris mundi causam agentes , non videbant , quomodo culpae absolverent 

 Supremum videlicet Deum , quod laati inanis spatii sterilitatem nullo hominum usui 

 destinasse videretur. Ifaque , proh fidem ! tacito conventum erat , fixas bis terve altio- 

 res esse sole. Sed mox altius evehendae fuere ! 



Copernicani autem non contenti ratiociuatione, qua factum adversariorum depressis- 

 sent , et ipsi inconcussum aventes veritatis testimonium , manu operi admota , id egerunt , 

 ut parallaxin fixarum observalione invenirent. Palaeodoxi contra e re sua putaverunt , 

 inslitutis observa:ionibus absentiam parallaxeos comprobare. ütrique rem eandem quaesi- 

 tum ibant: sed illos spes ducebat, fore, ut invenirent, hos ut non invenirent. Uli enim 

 arbitrabantur , inventa parallaxi , fore, ut adversarüs , tarn luculenlo novae theoriae docu- 

 mento protinus conviclis , silentium imponerent. Hi autem sibi persuasum habebant , post 

 accuratum examen ne minima quidem parallaxeos detecta vestigie , systema vetus corro- 

 boratumetjam supra dubitationis omnem aleam evectum iri. 



Videlicet longe aberat , ut vel hi vel illi praesagirenl , tanto et incredibili adeo labore et 

 saeculorum trium decursu opus fore , donec coinpertum inter omnes constaret , de paral- 

 laxi annua , quam aut esse , aut non esse , protinus sibi diremturi viderentur , hoc quidem 

 ( mirabile dictu ! ) posse affirmari , revera observatam adhuc esse nullai» » sed illud posse 

 dubitari , utrum spes sit nee ne , ut quantula-aliquando-cunque «b astronomis observetur. 

 Quod si quis jam tum certo potuisset augurari, profeet» bene multi transfugae ad vetus 

 systema rediissent , qui non viderent , tanti argumenti poijdere fnistrati , quomodo in per- 

 petuum acres subtilesque adversariorum rationes refellerent : nisi fortasse idem augur asse- 

 verasset, non obstante vel non diremta saltem parallaxeos quaestione, lantam aliquando 



2 ta- 



