COMMENTATIO ad QUAESTIONEM MEDICAM. 13 



confundi debet cum vera sensalione , quam mens habet a stimulo hanc illamve corpo- 

 ris partem aflicienle. Sensililas enim , quam Gl. Gaubius (i) facuUatem quasi 

 «en^^'e?^</^' nomiiiavit , facultas est mere corporea, qua aptae reddualur partes ad perci- 

 piendos stimulos , quibus in actum ducuntur , sine eo , ul animi conscientia acced;il : 

 «ic V. c. post perceplionem iirilamenti quod a sanguine est , nervi cardiaci cor ad con- 

 tractionem impelluut, sine mentis conscionlia. Apparet in Gaubiana hac dislinclione 

 jnilia cerni doctrinae a Bichato propositae , inter sensiütalem organir.am et anima- 

 lem dislinguente. Per sensilitalem quippe organioam intelligil facultatem stimulos p?r- 

 cipiendi sine mentis conscientia, estque haeo viriiim vitalium facultas animalibus et ve- 

 getabilibus propria atque in digestionis, respiralionis, aliarumque funclionum , quae ad 

 vitam organicam pertinent , parlibus, prae aliis conspicua. Altera vero , animaiis di- 

 cta , facultatem ponit stimulos, cerebro intermedio, percipiendi , eoque pertinet iila 

 sensilitatis species, quae in sensuum externorum oflBcinis aliisque vitae animaiis parlibus 

 öotalur (2). Praeter sensilitatem alia quoque datur virium vitalium propricias , quam 

 . ontractih'/atem aut reagendi vim diximus. 



Inter omuia quippe virium vitalium phaenomena ea sunt manifestissima , quae ad" 

 reagendi vira pertinent. Praeclara de eä experinienla instituit Vir Illustrissimus Halle- 

 rus (5) ita ut propterea haec principii vitalis facultas irritabilitatis Hallerianae no- 

 mine insignita fuerit. Quamvis negari non possit , aliquam in iis , quae ad hanc rea- 

 gendi vim pertinent, ortam esse obscuritatem e nominum , quibus Physiologi usi sunt, 

 diversitate et confusione , Hallerus tarnen revera inter contractilitatem et irrilabilita- 

 lem distiiixisse videlur. Contractilitas enim est ea partium facultas , qua fit , ut ad sti- 

 mulorum perceptionem motus producere possint , fabricae suae et Naturae consilio re- 

 spondentes. Irrilabilitas autem ea proprietas vocalur , qua molus fieri possunt per con- 

 tractiones alternas, sensibus nostris manifestissimi : estque ea facultas ad solos musculo« 

 secundum Hallerum restricla. 



Postea quoque contractilitatis et irritabilitatis notionem accuratius definire studuit 

 B lumenba chius. Placuit nempe huic Viro Clarissimo (4) vim illam, qua partes, 

 e lela cellulosa composilae, motu fere insensiJi, agimt in contenta , contraetilitaleni vo- 



ca- 



( I ) H, D. Gaubius , Institut Palhol. VleJ. edit. 3a. L. B. 1781. pag. 79. § 17». 

 (•) Yid. Bichat, Becherches Phjrsiologiques sur la Vie et la Mort, 4^- edit. Paris 1831. pag. 

 106 seqq. 



(3) A. V. Haller, De parlibus corporis humatii senlieiUibus et irritabilibus caet. Ejiisd. ad objectio- 

 nes contra experimenta sua propositas , responsio , in Oper, Min. Tom. I. Lausauoae 1762. pag, it^ ^^Vi- 

 4c5 seqq. et 44' seqq. 



(4) J, F. Bi uraeubach , Institt P/ijrsiologiae , Gott, 1798, § 4P' , 



