COMMENTATIO ad QUAESTIONEM LITTER A R I AW. 61, 



que praeferat , alios sibi prodesse , quam se aliis , multa negotia habentem (55). At 

 nunc, cum haec sola ratio sit, qua cives possint servari , non recusat; imo ila existimat , 

 summum non esse , si , maus abstinens , vitam in otio degat , sed agendum quoqiie esse, 

 ut hominibus prosit : magnum enim omnino habet , si ila vivat , ut bona spe erectus , 

 tranquillus mortem possit obire ; majus vero , si civitalem invenerit , cui possit consulere ; 

 ita enim et alios juvat et ipse fit melior (54). 



Melhodus autem, qua hoc agat , a -vulgari et usitalä ratione longe recedil. Soleht 

 quippe ii , qui civium saluti sunt consulturi , singula quaeque legibus accurale definire , 

 ac praecipere: hisce omnia se posse efficere pulant. Philosophus vero leges dare non 

 amat: sunt enim hae nil , nisi verba litteraeque mortuae, neque adeo manere possunt , 

 sed brevi pereunt ; ut aegri medico , sie mali legibus non nisi inviti obediunt , malum 

 non nisi poenarum metu cöacti , omiltunt ; legislatoris vero menlem sponte non sequun- 

 tur , imo ne cognoscunt quidem, adeoque avide arripiunt , quae prima sese offorat , 

 peccandi occasionem : hie -vero non est finis , quem sibi philosophus proponit ; hoc vult , 

 ut omnes sponte, nullä vi externa coacli , ipsius voluntatcm sequantur, ut et civibus 

 el guhernatori una sit mens , una voluntas , ut omnibus insit custos optimus , qui etiam 

 sine legis custodia per totam vitam virlulem possit servare , ratio nempe bene excul- 

 ta iS . Non igitur multa praecipit , sed nil aliud, quam quae pertineant ad Deorum 

 cultum bene instituendum est juventulem informandam, quo omnes inter se conjungat , 

 eosque cogat , ut sibi invicem auxilientur (56). Quae supra haec, ea insluendo pera- 

 gere conalur. Institutio autem non haec est , ut si quem inveniat , mentis oculo coeca« 

 tum, huic velit oculum imponere , ut coeco visum ; hoc enim si ageret, ageret absurda. 

 Cum vero in omnibus adsit intelligendi facultas, quae in mullis sit male directa, ad 

 ea, quae videntur; ab hisce animus totus est convertendus ; ita ut novam et oppositam 

 sequatur directionem, appelatque sola, quae sunt tx övrx (5;). Agit hoc philosophus 

 eodem modo, quo agricola , si ex agro quodam velit fruges legere; hie enim, post- 

 quam bene terram praeparavit , semina injicit bona quaevis, quibus terrae mandatis, 

 tempori relinquit ut ad maturitatem fruges perducat. Ita quoque philosophus; si ad 

 hominum animos excolendos sit accessurus , vel ad civitatem perficiendam, hos primum, 

 veluti tabulam, purgat, vitia mala quaevis exstirpans, ut eos ita ad semina ejus, quod 

 bonum est, suscipienda praeparet, nee quidquam omnino praecipit, nisi antea puri sint 

 facti. Praeparatis ita animis , non legem quandam novam praebet , non doctrinam expli- 



ca- 



( 53 ) Rep. Lib. I. pag. 347. d. ( 54 ) Rep. Lib. VI. pag. 496. c. — 497, 



(55) Rep. Lib. VIII. pag. 549. (56) Rep. 1. 1. 



(5?) Rep. Üb. VII. pag. 5i8. 



