COMMENTATIO ad QüäESTIONEM LITTERARIAM. 67 



Cum igitur Dci simililudo Eon sit Arisloleli ultimus finis , alius erit quaerendus. In 

 singulis, qiiae agimus, inquit (5), finem quendam nobis proponimus; sunt vpro pro 

 >ariis artibus fuies varii , iique alii alüj siibordinati : cum aulern üiiis superior inferio- 

 ribns sit praeferendus , palet, cum summum oranium esse, cui omnes reliqui sinl subor- 

 dinali, ad quem unum altingendum omnes tendant. Cujus cognitio ad vitam deo'endam 

 niagni est momenli ; et, scopo aliquo nobis, tanquam sagillariis, proposito , id , qijod 

 expftere nos oportet, facilius consequemur. Hie aulem vitae fiais idem est, ac fiuis 

 scientiae civilis; liuic enim subjectae sunt arles et disciplinae omnes, quae ad actiones 

 jjerlinenl , ipsae etiam illae , quae in maximo habentur honore. Est igitur hominibus 

 »ingulis summum bonum idem, quod civilali; verum, si jam magnum sit, quod nobis 

 »iimmum est, attingere; longe praestantius etiam et divinius est, reperire id , quod gen- 

 libus ac civilatibus prosit. Quale aulem illud summum bonum sese habeat , ita dieit 

 esse inquirendum , ut naturam quaeramus non ejus, qyiod um'verse , objective et abso- 

 lute bonum sit, sed ejus, quod sil nobis bonum, relative et subjective; prius enim illud 

 non est scientiae civilis, nee adeo ad ejus parlem ethicam perlinet; dicendum autem 

 est de bono , eoque optimo, quod sit boni's optimum (6). Debet vero Optimum illud, 

 «ive ullimus finis, esse talis, ut sit perfecti quid et absolut! , quod semper propter sese, 

 numquam propter aliud quid desiderelur. Sibi quoque sufficiat necesse est, ita, ut per 

 le solum vitam appetendam reddat , ac , quominus praeter ipsum alia quoque appe- 

 tamus, impediat. Talis autem esse videtur beatiludo, Hanc enim propter se semper, 

 iiunquam ob aliud quid optamus ; at vero honorem et voluptatem et mentem sanam et 

 omnem virtutem cum propter se sequimur, tum yero beatitudinis quoque causa iila ex- 

 petimus , quod cxistimemus , nos bis adjumenlis inslructos , beatos futuros ( 7 ). 



Est igilur beatiludo summum- bonum , ultimus finis viri sapienlis. Beatitudo vero in- 

 telligitur non id , quod homini solitariam vitam agenti , sed quod civitati satis est, 

 quoniam homo est natus ad societatem civilem (8). 



Exiis, quae vidimus, patet : sapientis esse secundum Arislotelem , ut tendat ad beali- 

 ludinem , eamque civilem. Perfecti igitur sapientis , ut de hac beatitudine civili per- 



fec- 



( 5) Ad Kicom. fil. Lib. I. c, i. Tom. U. pag. 3. CT. Magn. Mor. Lib. I. c. i. Tora. II. pag. 107. d. sq. 

 Ultimo liocce loco premit imprimis sententiam , quam notavimus, doctrinam moralem partera esse 

 scientiae civilis atque huic subordinatam, Qaod etsi ab hoc loco forlasse videatur «lienum , ideo no- 

 tarimus , qu!a ex sequenllbus patebit , civilem illam politicamque cogilandi rationem in lapientit per- 

 fecti persona haud minimas obtinere partes. 



(6) Magn. Mor. Lib. I. c. i. Tom. U. pag. 109, a.— d. 



(7) Ad Mcom. fil. Lib. V. c. 5. Tom. 11. pag. 7. a— c Magn, Mor, Lib. I. cap, 2. Tomj II. pag; 

 110. b^e. Eudem Lib. I. c. 7. Tom. 11. pag. i48. g. 



(S) Ad Nicom. fil. Lib. I, c. 5. Tom. 11. pag. 7. c. d. 



I 3 



