COMMENTATIO ad QÜAESTlONEil LITTERARIAM. 79 



lam mentis , quam animi , quae in eundem finem tendant. Qua si sit sapiens instructus, 

 placidus est , nee perlurbationibus trahitur ; affecliones regit ralione , non exstirpat. 

 Amicitiam colil , utpote firmissimum vitae praesidium ; probos amat virtutis causa deque 

 iis vult bene mereri. 



Rebus exlernis , fortunae donis modicis indigel , ut sit beatus , iisque peir totam vifam 

 praesentibus ; sin desint , calamitates etiam summas leniter fert , Deos non admodum 

 curat , certe in -vitd suä parum eos respicit , estque adeo , qualem Germani dicunt , em 

 Lebenskluger. 



Si hunc sapientem , qualem eum descripsimus , contemplemur, duo imprimis in eo 

 effingendo Aristoteli vitia fuisse videmus ; ex quibus omnia , quae in ejus ratione per- 

 ^eraa sunt , fluxerunt. Primum hoc est , quod solius rationis vel polius judicii ope omnia 

 peragat , neglecto sensu ; alterum hoc , quod non satis attendat ad sublime hominis 

 ingenium. 



Cum opponeret inter se üei hominumque naturam, atque hanc non gradutantum, 

 sed et genere , ab illä diceret diversam, necessario fiebat , ul finis vitae talis , quaiis 

 esset similitudo Dei , hominis viribus ipsi videretur longe superior. Neglexit igilur in 

 sapieute suo rationem religiosam , qua excelluit v. c. Plato, et, cum ad sublimiora ten- 

 dere non posset , in inferioribus substitit, nempe in studio felicitatis , in cujus compa- 

 randae ratione describendä , cum solius judicii uteretur viribus, non potuit non esse 

 et legalis et frigitlus , quamvis simul doctus et eruditus. Es eodem illo fönte flusit , 

 quod perfectionem hominis, quae non polest esse, nisi una, in capila descripserit varia 

 ac diversa. Judicii enim est , distinguere ac dijudicare , adeoque semper , qui eä uti- 

 lur, et magis etiam, si sit doctus et acumine valeat, singula accurate distinguet et in 

 ordinem quendam systematicum referet ; hinc Aristoteles, vir imprimis acutus et doclri* 

 näe copiA immensa praedilus , inquisilionem illam , sive sapientiae amorem , in partes 

 distinxit et, quae apud anteriores philosophos totum hominem fuerat amplexa, inslitutio- 

 nem moralem , tanquam doctrinara aliquam , aut doclum systema ordine tractavit. 



Quae cum ita sint, non tarnen negligenda sunt magna viri merila, Accurate enim 

 semper agit , distinctam sequi docet notionem , non sensu quodam obscuro trahi. Doctri- 

 nae quoque et eruditionis apud ipsum summa existimatio , quod non omitle'ndum , neque 

 parvi ducendum est, quoniam a mentis notionibus et scientiä saepissime pendeant ho- 

 minum sensa et actiones , nee quisquam possit bene agere , nisi prius sciat accurate , 

 quid sibi sit agendum. Sed aliud etiam est idque majoris quoque pretii : practica enim 

 est tota Aristotelis ratio, ad vitae bene agendae rationem tota quanta relata; non, uti 

 Plato, ideas sequilur , quae sublimes quidem sint, sed, aut nullis omnino, aut perpaucis 

 «altem adsequendae. Hinc factum , ut sapiens Aristotelicus pluribus possit esse exem- 

 plum, quod sequantur , quam Piatonis philosophus, etsi hie, per se spectatus , illi longe 

 praestet. 



