COMMENTATIO ad QUAESTIONEM LITTERARIAM. 117 



da nunc incipimus, cum ex utriusque hujus comparatione illustrelur finis, quem sibi 

 Stoici proposuerunt. 



Duo dicebant Stoici esse principia rerum , aherum patiens , agens allerum : quod pa- 

 tiatur , id esse materiam , quod agat , ralionem , animam in ipsd substantid , Deum , ul 

 adeo mundus sit animal, sive materia mente divind animata. Constat aulem mundus ex 

 Diis et homlnibus, iisque rebus , quae herum gratiä condilae sunt ; omnia enim nata esse 

 dicebant Deorum et hominum causa , quorum mundus communis quasi urbs sit atque 

 civitas (i). Dii igilur et homines omnium, quae sunt, primarium occupant locum , 

 unum mundum una regenies, conjuncli inter se quasi civili consocialione et civitate (2). 

 Sed magis etiam naturae similitudine , quae haud parva esse intelligelur , si utramque e 

 Sloicorum effatis colligaraus. 



Deus igitur Stoicis unus est, neque , prouli vulgus opinalur, mulli agnoscuntur. Di- 

 cunlur quidem et Jupiter, et Venus, et Falum , aliique plures , nominibus multis et va- 

 riis ; neque male, modo teneatur, nil haec esse nisi nomina, uni eidemque naturae 

 dirinae Iributa pro variis ejus proprielatibus et operibus. Una autem illa natura divina 

 neque corpus habet neque formam , nee habuit inilium nee finem umquam habebil. 

 Principium est , vis quaedam vitalis, natura ignea , per res om.nes perlingens, omniaque 

 vivificans ; ratio est perfecta , sapientissima , cujus ignoratio rerum aliena naturae est , 

 cujusque in majeslalem sustinendi muneris propter imbecillitatem diüicultas minime cadit ; 

 quam nil omnino impedit, quae sapiens est in summa beatiludine. Talis cum sit, opifex 

 est omnium, quae sunt, omniumque pater; maleriam descripsit in quatuor elementa, 

 perque ea singula creavit et creat , ex omni maleriä eas gignens res, quae hujus male- 

 riae naturae conveniant. Genita aulem singula haud sibi relinquit, sed cuncta regit, ad- 

 ministrat. Mundo, iisque, quae in mundo sunt, prospicil eumque regit Providentia 

 suä , secundum rationem certam et immulabilem , i. e. , secundum falum, seriemque 

 conneiam causarum. Rebus quoque prospicit humanis et universe majus habet et gra- 

 tius, prodesse omnibus, quam opes habere magnas (3), 



Hujus animae divinae nostri animi partes sunt, ex eä sunt avulsi et delibati, ejusque 

 aleo naturae participes. Hinc Cleanthes ia egregio suo ad Jovem hymno , ita Deum 

 alloquitur: 



Mag- 



(i)DiGg. laert. Lib. VII. §. i34, i38, t43. Clc. de fin. Lib. III. c, 19 , 6^. c. jo, 66, 

 (a) Cic. N. D. Lib, II. c. 3i, 78. 



(3) Diog. Lseit. Lib. VU. §. Sa , i34— i38, i4a sq. i^; , 1^9 , i56. Cic. N. D. Lib II. c, sä, 6i. 

 c. 3o, 77. 



