r, W. A. V A N H E N G E L , 



tJiis aliisque veri nobis testantur aiictorca. Scd plura et saliibriora iiaec Re- 

 ligio cfliccrc incepit ab co inde tempore , quo Providcntiae Divinac cura con- 

 tigit, ut tcnebris, quibus diu invokita jacuisset, dispersis, lucem suum et 

 vigorem recnpcr.iret. 



Fateor, A. A! novissiraos docere dies, quam facile adhuc populL christo 



dicali se a pacis studio averti patiantur. At qui avertunt eos, bene consi- 



derandum est , utrum homines sint doctrinae vere divinae initiati atque devo-^ 



ti, an pracstigiatores , qui, ut ipsi per licrntiam aut superstitioncm in ci- 



vitalibus regnarc conantur, ita falso quodam Ilbcrtatis vel pictalis simulacro 



ociilis ostcnlando multitudinem credulam decipiunt. Ab altera vero parte 



docirinae Uli ad rcguin principumque aulas nondum satis patet aditiis, ut 



omncs, gravissimis ejus praeceptis instructi, se populorum tanquam pastores 



gcrantsibique diiigenter caveant , ne irritabili vulgo causa rebcllionis praebe- 



atur. Utique Religionem Christianara, si justum ei ubiquc pretium statucre- 



tur, facliones et seditiones horum temporum , quae bellorum seniina sunt, 



cohibituram esse, ex eventu jam perspicuc apparet. Nam prlstino Enropae 



statu cum praescnti comparato , nemo fluctuabit in quaestione , uter tempe- 



ratior et pacalior sit. Ubinam , quacso , bis in regionibus exstat populus , 



vcteruni Rojnanorum. similis, qui intra septingentos et quod superat annos 



tarn raro stabilem habuere pacern , ut jaxi templum haud saepius quam ter 



et brcvissimc quidem clauderetur ? Ubinam nunc , ut olim in bello Helve- 



tico, apud Calelaunam et alibi, committitur proeliuui , quo in uno haud 



infra ducenta et quinq'iaginta hominum millia occidantur et vel gentes inte- 



grae prope ad internecionem deleantur? Ubinam denique superstitio, suum 



illud compelle intrare impudenter in ore forens, civitatcs ad arma vocat, 



ut regnantis fraodis et vitiositatis reprehensores ad saevum illud Incjnisitionis 



trahaniur tribunal, cujus atrocitas ne post medii aevi exitum sanguini inno- 



centi pepercerit? Haec autem beneficia et hujusmodi plura , quorum rccorda- 



tione, hoc turbulente tempore, tristiliam animi tcmperamus, Religioni vere 



Christianac dcbentur. Atque hinc inteliigi polest , quam longe ea Muhauu- 



medanorum aliorumque populorum praestet religionibus, et vero sacris 



Indoriun legibus , nioUissimis pecori , homini iniquissimis ! 



Jam si Religio Christiana arcendo belli amore efficacitatem oslcndit , et 



pla- 



