G O D S D I E N S T I G E REDE; ^ 



Kon Je hct, M. H.! aan iemand tocschijnen, dat handel en lettcrcn on- 

 diTÜng noüdor zieh verdrocgcn , Amsterdam allcen zoude voldoende zija 

 oiu dezen waan te wederlcggen, en de Stad, die hären toeneraendcn bloel 

 San den handel te danken had, toonde zieh gelijktijdig de ijverige kvvcekster 

 on mildfi beschermsler der wetenschap. Ik spreke thans niet van geleerde 

 Instcliingen , welke mcn recds vrocger in haar midden aantrof, noch weide 

 in de Verdiensten uit , welke in ccne donkere eeuw , gelijk bij ons tcn min- 

 ste de vijftiende was, het aanzienlijk geslacht der eggerten te ziilken opzigte 

 zieh verwierf. Ik gewage ook niet van groote letterkundige namen, waarop 

 aan het slot der zestiende eeuw, en bij den aanvang der zev^ntiendc, onze 

 Stad kon boogen. Liever kome ik terstond tot hare Doorluchtige School, 

 die, als cene nieuwe Inslellirg, vcor tweehonderd jaren verrecs, — Te 

 midden dan des hectcn slrijds , dien onze vaders, tachtig jaren lang, voor 

 Trijbeid en Godsdienst strcdcn, nam het voormalige Visschersdorp in rijk- 

 dom cn welvaart groolelijks tce ; en , stak alzoo , te dezen aanzien in den da- 

 gcraad der zcvcnlicnde eeuw Amsterdam reeda boven alle andere vader- 

 landsche sieden uit, de parel cener geleerde Stichting, gelijk sedert kort 

 Deventer versierde, scheen er nog te ontbrekcn aan deszeUs kroon. Grcns- 

 zins echter Avas het ijdcle roenizacht, welke de achtbare Regering alliier 

 reeds tcn jare 1629 op zoodanige Stichting bedacht maakte. Licfde tot de 

 letteren ontgloeide niet weinige van derzelver leden. Liefde tot de lellerea 

 declde zieh locn , zclfs in mcnig opzigt verre boven onze liooggcroemde 

 eeuw, gelijk cene gelukk'ge bcsnietting., — darf ik haar zoo nocmen? — aan 

 alle rangen cn standen mede; en geen koopman was er ligt, die voor zijue 

 zonen., sehoon ook tot den handel bestemd, den tocgang tot Romc's ca 

 (}riekenland's bcschaving niet opcnstelde. Wat wonder dus, dat de duLbele 

 Latijnsche School te dczer Jtcdc dikwijls meer dan twaalfhondcrd kweeke* 

 lifigen teile, cn jaar op jaar honderdtallcn haar verlieten, die voor de ziclit 

 tot wetenschap, iu dcrzclvcr borst ontstoken-, eiders verderc voldocning zoch- 

 tcn. Reeds verhief zieh in al den glans der jongelingsjaren Leidens nabu- 

 rige Hoegeschool, en derzelver nits'ekende vernnften bodeu der bloem on- 

 -ii:i: jeugdi al den rijk.dom hunner geicerdheid aan. Niet alle ouders echter wa- 



A 3 vcm 



