COMMENTATIO 



I N 



QUAESTIONEM CHEMICAM- 



E X O R D I U M. 



1 elluris hodierna forma atque conditio indicant rautationem variam , quam inde ab ortu 

 suo per multa saecula usque ad liunc diem continuo subiit, etiamnum subit, et forte 

 perpetuo subiet. Caussae enim niutationis illius contiuuae existunt ad nostrara usque aeia- 

 tem , neque forte esistere dejinent. Sunt hae circum et supra tellurem , sunt in ipsius 

 corpore quaerendae et inveniendae. Hae ignes sunt Vukanici et terrae motus , illae aer 

 telluri circurafusus, cui adjungantur caloricum et fluidum electricum, atque est aqua. 



De aqua autem , quae habenda est , caussa aliqua princeps mutationum superficiei tella- 

 ris, si sermo sit, duplici ratione de illa agi potest , vel de ea, ut corporum destructrice, 

 vel de ea ut novorumcorporum creatrice. Destruit autem aqua corpora vel vi mechanica 

 vel chemica. 



Saevis procellis imbribusque si feriantur montes , saepe tam stabiles non sunt , qui tan- 

 tam aquarum vim ferant , abrumpuntur, solvuntur , corruunt, insignem quandoque stra- 

 gem edentes. Fluminum ripae, aqiia rapido cursu fluente, abraduntur et sui partem per- 

 petuo aniittunt. Rupcs, quibus incumberent, destitutae, praecipites eunt. Aquae in 

 lacubus stagnantes assidua pressione in aggeres , tandem claustra rumpunt et magna vi 

 effluentes omnia devastaut. Quid valeat aqua marina in nostra Batava regione satis mani- 

 festa sunt indicia. 



Illa mechanice agit aqua. Haec chemice. Per rimas montium manans saepe eorum 

 partem dissolvit et salsa corpora in se suscepta , secum trahens e. g. caibonatem calcis, 

 acidi carbonici ope, vacua format; inde cavernarum et antroiura quorundam in monti- 

 bus calcariis obviorum , probabilis origo. Aer atmosphaericus humidus mineralia multa 

 corrumpit et corrodit , per temporis longitudinem etiam penitus destruit, uti felJspathum , 

 micam ^ schistum immo ipsum granitem. 



A a Ac- 



