it TACONIS ROORDA 



astra , suos Iiafiere incolas , qiiis sciat illos etiatn iisdem , quiluis nos , iudicarc regulis ? 

 nonne etiam hae leges nostrae menti inde a nativitate iiisitae sunt, et omnes nostras co- 

 gitationes sui auctorirate constituunt? 



Atque hic subridere milii videor videre omnes Kantianos , et nutu assensum suum 

 milii significare. Age, inquiunt, ad uhguem igitur castigemus, quid scire possit liomo , 

 quid minus ? Kantium sequamur, et accurate nostrl intelligentiA iudicatiVita statuamus, 

 intellectum nobis datum essc eo tantum consilio , quo rerum externarum nobis fiat ex^ 

 perientia; rationem , quft cogitemus : res autem intelligibiks a nobis cognosci non pos- 

 se; esse eas ut credamus, postulare rationem practicam. Pauca vobiscum. Dicitis 

 nihil a rebus externis- ad nostram pervenire cognitionem , nisi rtide quid. vnrium : sed 

 quomodo hoc confirmatis? Quia quas in visis conspicimus qualitates , earum for- 

 mandarum non solum habet mens nostra facultatem habilitateraque, sed ne eas quidem 

 non formare potest: ergo non sunt in rebus. Expcdita sane argumentandi ratio! non» 

 ne ita potius argumentari debuissetis: Harum in visis qualitatum caussa, id est princl- 

 pium, vel in rebus est extemis , vel in mente, vcl in utrisque: atqui menti harum 

 qualitatum videmus inesse formas: ergo caussa est vel in mente soia. , vel in mente re- 

 busque una. Si iam iustis affirmare possetis argumentis , qualitates illas rebus non inesse- 

 extepnis ; ita demum, quod posuistis, concludere liceat , earura caussam menti iness& 

 soli. Fac (hoc enim exemplo uti soletis ) , camerae cuidam , obscuram quam dicunt, 

 esse mentem , foi-amen autem , quo immittatur lumen , rubro instructura esse vitro. in- 

 ■ callidam eam dicatis , si propterea , qu6d omnes res rubrae ei videantur, hunc etiara 

 colorera ipsis inesse statuat. Quod hac in re ven^ dictum : sed potest etiam ruber co- 

 lor omnibus inesse rebus. Nonne maxime quoque erret camcra , si quoniam has res mo- 

 veri, illas immotas esse videat , huius vel motus, vel firmitatis, sibi inesse existimet 

 caussam? At hic vester error: quodsi probare vultis caussam, cur qualitates istae vi- 

 sis insint adeo constanter , sitara esse in ipsi mentis nostrae natura ; qualitates eas ipsis 

 rcbus non iucsse , prius demonstraudum esse videtur. atqui hoc non potestis: res enim 

 externas nobis esse occultas, ipsi asseutimini (i). Quod ut exemplo firmem: Kantius 

 qualitates caussae ct efl"ectCis rebus non inesse probaturus, demtA dicit, quae est intel- 

 ligentiae forma , non rerum qualitas, temporis notione , harum qualitatum restare nihil. 

 Nonne vero hoc arbitratu suo dixit ? cui quaeso notiones caussae et eflect\ls nihil contineve 

 videntur aliud , quim sticcessioncm in tcmpore ? nonne ad has notiones in primis perti- 

 net, elFectiun e a^\x%%^ pcndere (2)? Melius Cicero in libro de fato : „Caussa, inquit, 

 ea est, quae id eflicit, cuius est caussa; ut vulnus mortis, cruditas morbi, ignis ar- 



do- 



( I ) Reinhardui m. praef. ad ed. tertiam operis , cui titulus ^ Systera der Cbr. Moral. p. IJ 

 sq. ed nov. (2) Vid. j,i^olfii Ontologia %. 88i. 



