RESPONSUM AD QUAESTIONEM PmLOSOPHICO-THEORETICAM. 23 



At enim , quam vaga et incerta haec sit rationis auctoritas , ipsa probat ista opinio» 

 fiura distantia , ut talem ductricem seqiii, valde sit tenierarium. Ita videtur : sed huius-. 

 varietatis caussam non esse rationem , vel inde videri potest , quod omnes ab Aristotele 

 philosophi ad hunc usque diem leges iudicandi et colligendi , quas tradit logica , qLiam 

 puram appellare consueverunt , constanter tradiderint easdem, et maximus sit in disci- 

 plinis mathematicis consensus ( i ). Omnis huiiis diversitatis principium est in intel- 

 ligentiA , quae diversis in hominibus varias ob canssas possit esse varia , per nativitatem , 

 et naturalem cerebri et sensorii communis structuram , per educationem , per consuc'» 

 tudinem , aliasque caussas plurimas, quas omnes enumerare totius voluminis-spatium pos« 

 tularet. 



tlis autem , quae disputavimus , illud haudquaquam srgnificare voluimus ,, ut omn-a 

 nostra ratiocinia vera habearaus. Hoc tantum voluimus, illam sequendam esse ratic- 

 Bis legera , qiiae nos moneat ita cogitare , ut si aliter cogitaremus , id sibi repugna- 

 ret. Atque uti suprema lex moralis ea est, quae nos iubeat, ut nihil agaraus , quod 

 rationi repuguet , et huius legis habeamus scnsum conscientiam ; sic suprema in cogi- 

 tando lex est: Illud cogita, quod cogitare per consensum- rationis secum vides esse 

 Hecessarium. Neque huius legis nobJs deest scnsus , qui ubi contra factum fuerit , 

 aos moneat, et reum faciat. Atque hoc exemplo Kantii disci potest, quem quid ille 

 sensus momieric, cum arguraend physico-theologjci, quo Deum esse , demonstretur , 

 infringeret valorem , quidque propterea scripserit in criticil purae rationis , et quam pa- 

 rum sibi in eo capite fuerit consentaneus , notum esse arbitror ( 2 ). Sensils huius 

 valorem optime descripsit Borgerus: „ Qui enim praeter semet ipsos, inquit, quicquam 

 existere, aut negant, aut dubitant, eorum tam acuta est tamque subtilis disputatio, ut qui 

 Gontrariam sententiam tuentur, eos causi cadere necesse sit, si illorura aut negationi aut 

 dubitatiom mathematicam se evidentiam opponere posse putent. Et tamen ita nobis per- 

 suasum est , exhtere mundum , ut nuUa mathesis certiora docere videatur. Ecquid igi- 

 tur causac est, cur ratlo, irapetu adversariorum de hoc evidentiae iudicio deiecta , in 

 probabiliiate tamquara in statione aliqui subdstat , nec lapsu graviori ruat ? Sensus 

 eam sustinet, Hec penitus cadere patitur, eamque probabilitatem , ut ita dixerim , cor- 

 roborat, mcnetque rationera , ut quamvis \\\%. evidentiae possessione spoliata sit, ta- 

 men yerisimiUtudinem sequatur" (1). Verum est, hunc sensum non docere, quid 



(i) De consensn in Mathesi probante rationem in omnibus hoininibns esse eamdem, vid. 

 Platner , /. /. §. 71<S sq. 



(2) Vid. Kritik der rein, Vernunf: capite quod inscribicur : Unmoglichkeit des Physico-Theo. 

 logischen Beweises , s. 648 sqq, 



( 1 ) Vid. pag. 308 seqq. 



