RESPONSUM AD QUAESTIONEM PHlLOSOPHICO-THECiRETICAM, 31 



rarain , postquim a maioribiis deos esse accepisset , superstitiosuni populum ita potuisss 

 movere, ut opinio eius de diis confirniaretur. 



De valore autem huius persuasionis si quaeratur, eum prorsus esse nullum, fateamiir 

 oportet. Naturalis quidem est liaec persuasio ; sed ita soliiin , u: Epicurei et Stoici dixe- 

 re opinionem naturakm: qu6 sensu nos naturalem dicendam esse sententiam supra diximus, 

 e6 haec e praesensione rerum futurarum persuasio :naturalis dici nequit. Qui hariolatio- 

 nis et divinationis perspicimus fraudes, apud nos quis eariini possit esse valor? 



De tertid consensfis huius fonte , ^ de secundd enim mox dicetur ) , quid statuendum sit, 



vi.leamus. Est ille horror , sive vehemens apud magnos et terribiles rerum evenrus animi 



affectus. Hunc affectum in plurimas gentes et horaines , postquam aliquam deftm notionem 



accepissent, ut re vera, deos esse , crederent, persuasisse, nuUum quoque est dubium (i). 



E sensu autem horroris numen esse, non posse efBci, cum per se est perspicuum , tum iii 



primis. probayit Borgerus ( 2 ). Neque etiam dicendum est , res illas , quibus terreantur 



homines, probare esse Deum maiestate venerandum. Quid enim? an plura nos docent hi 



niagni eventus, quam maximam esse vim , quae earum sit caussa? Sed hoc credunt etiam 



athci , nec tremunt. quomodo quaeso inde effici ullo modo potcst , esse Deum , qui niens 



sit, vel mente praedittis? si probatum sit, esse Deum, has res maiestatem Dei mon. 



strare, minime negamus:,sed temere eas , esse Deum ut credamus , cogere, dictum esse 

 .,- ■'ii.ri -:ritT.:;;:o rrrrn 



videtur. 



Si ad caussas consensAs •, esse Deum , secundara et qiiartam , quas posuit Cleanthes ,- 

 advertimus animum ; apparet eas iunctas absolvere illud argumentum , quod nos e fi/ii' 

 bus caussarum appellaturi sumus (^caussae finales Latine non dicuntur, sed voces sunt 

 e Qi^\\\(\^ causes finaks versae): ^tque id argumentum multis persuasisse, esse Deum , 

 quis neget (3)? Quamquam multi fuerim , qui verit^tein finjura causssrum in niundl 

 structura et eventibus suspectam reddere siut conati (4); eas tamen.defenJeruut et 

 adeo perspicuis et invictis argumeatis demonstrarunt alii ( 5 ) , ut niUii.d.ubii, r^stare 



- ^ muis-i .T>.osi 



( I ) Vid. Meincrs , Oordeelkundige Geschied. dcr Godsdienst. tom. I. p. 17. 



(2) 1. I. p. 257 — 267, ■ . .... 



(3) Vid. Staudtiii , Ideen zur Kritik des Sys:ems der Chr. Rel. - 



" (4) Vid. Lucretins de reruin naturi, 1. 4. . Diderot interpr. de la Nature , p. 53. Robiusc 

 de la Nature, 5.70. sq. Systdme de la Nature tom. I , ch. 5. Hume's dialogues concerning 

 iiatutal relig. p. 80. sqq. Maupertuis Essay de cosmpl. ^ avant propos. Bufon, Histoire NatUf 

 relle G^n^r. et particuli^re , tom. II. p. 78. W Alemberl , M^langesde Literature, d'Hist, de Phi. 

 los. Vol. \. p. 275. Knnt , Kri.cik der reinen Vernuft, p. 648 sqq. 



(5) Vid. opera nota cum. Belgarum , Nieiiwentyt , Martinet , Uilkem ; tum AnglorBm , R,-is 

 et Derham. Vid. etiam Finilon , trait^ sur Texistence de Dieii: Reimarus, Abliandlungeu von den 

 vornehmsten Wahrheiten der natfirliche Religion, 4, Abhandl. multique alii. 



