RESPONSUM AD QUAESTIONEM PHILOSOPHICO-THEOR.ETICAM. 33 



Et tamen quaeri posse opinor, unde factum sit, ut haec persuasio, Deum esse, tam 

 fuerit constans, tam omnibus, incultissirais etiam, nationibus comraunis? unde si tra- 

 ditionem , ut recte ponitur, primam eius ponamus caussam , unde inquam factum ftiit, 

 ut nulla fere gens liuius a maioribus acceptae memoriae fuerit oblita ? Si caussas illius 

 consensCis, quas posuit Cleantlies, consideramus, conspicitur, ut illae efficiant lianc 

 omnium persuasionem , quamquam brevem et facilem , aliquam tamen rcquiri argumen- 

 tationem. At ver6 quae est apud gentes illas , quas dicunt supra ternarium ignorare 

 numeros, argumentatio? quantaque sit occupationum in viti quotidianil , quanta scnsuum 

 consuetudinis vis , docet usus et experieutia. Requiritur igitur aliud quid , quod lianc 

 persuasionem adeo constanter fecit ubique vigsre , et quasi florere. 



Inest menti nostrae sensus religiosus , id est divinae ac liumanae naturae necessitudinis. 

 Borgerus „ Est profectd , inquit , aliquid in nobis, quo, tamquam cognationis vinculo, 

 cum natura aliqud , nobis superiore , nos coniunctos sentimus . . . Intus est ratio , 

 qud brutis animantibus praestamus, intus lex, ad quam nou facti , sed nati, non in- 

 stituti, sed imbuti sumus. His dotibus veluti impressa quaedam est divinitatis nota, 

 earumque obscurus sensus efficit , ut nobiliori quadam stirpe nos genitos suspice- 

 mur ( 1 )." Hunc sensum liumanae naturae proprium esse et nativum , argumentatione 

 effici nequit: conscientia eum quemque sua doceat, necesse est. Sentire autem om- 

 nes hanc cum naturi divinS coniunctionem , magnum est argumentum , qu6d nullus 

 ad hunc usque diem repertus sit populus , nulla gens, quae cum esse quoddam uu- 

 men sibi persuaserit, id non continu6 cultu religioso prosequendum esse putet. Haec 

 enim nostra cum Deo necessitudo ratioui pervia non est, quia nec e nnminis notione 

 continu6 nascitur et profluit, nec etiam notionum, quibus hic sensus constat, nobis su- 

 mus conscii. 



Huic sensui fidem ut habeamus oportet, quoniam naturae est iudicium. Rationem 

 enim illis insitis necessitudinis cum natura divinft notionibus non esse contrariam , docet 

 omnium populorum omniumque nationum consensus , qui profect6 Deum esse colendum , 

 non adeo constanter iudicassent, si id rationi fuisset repugnans. Quamquam enim omnes 

 gentes , ut diximus , possint errare ; hlc nullus errori locus est , quia non ratiocinio haec 

 efficitur coniunctio, sed omni ratiocinatione est antiquior, etabsque ullis ambagibus in ipsa. 

 mente praesens sentitur. Praeclare iterum Borgerus: „ Sed si ver^ diximus, inquit, 

 sensum religiosum ita proprium esse naturae, ut ab ea develli nequeat, sequitur no- 

 tiones, quibus ille sensus constet , aeque cum natura hiunana esse iunctas. lam hoc 

 ipsum: indisiolubiU yinculo cum humand naturd coniunctum esse: hoc ipsum , inquam , 

 quis non intelligit , quantam auctoritatem habeat ? Quae tandem alia est auctoritas sensas 



Cl) I. 1. p. 39. -CJ .1 iwj'. 



I 



