I 



COMMENTATIO ad QUAESTIONEM MEDICAM. ^7 



vitale enim principiura , quod iii corpore inest , et sine quo nalla peragi potest func- 

 tio , a vario stinuilo aftectum , diversiinodc reagit. liinc itaque omnes, et secretiones 

 et excretiones , quum ab eftJem pendcant vi vitali , et sine Iiac intelligi nequeant , 

 vario modo peraguntur, modificantur et mutantur, pro vario stimulo , in hancca vim 

 vitalem agente. 



Exemplis rem illustremus : 



Vasa uterina, quamdiu sana ac vegeta virgo aut faemina est, fluxus periodici tem- 

 pore intrante, sanguinem seccrnunt aut potius excerniint, menstruum vulgo dictiim. 

 Post coitura autera institutum, si conceperit faemina, id est, si semcn virile, Graa- 

 fiani ovuli liquido mixtum , matricem intravcrit, insignem mutationem , quod ad orga- 

 nicam suam constitutionem , patitur uterus : hoc enim stimulo incitatus, longe majo^ 

 rem humorum copiara attrahit, ejus vis vitalis augetur et status producitur, quicuir- 

 que illc sit, quem phlogisticura dicere solemus ; hinc eadem illa vasa, quae , menstrui- 

 tionis tempore, sanguinem emittebant rubrura , magis turgere incipiunt, eorumque agen- 

 di modus novo hoc stimulo tali modo mutatur, ut alius generis instituant secretio- 

 nem, et altus prorsus indolis, fibrosura, si velis , secernant humorem , qui lyraphae 

 coagulabibis nomine, secundum Senacum et Hunterura insigniri solet. 



Eadem Naturae operatio , qiiam exemplo hoc , e statu sano desumto , explicavimus , 

 in corporis inprirais conspicitur statu morboso: sic v. c. si stimulus quidara morbo- 

 sus, pulmones investientem , afliciat pleuram , membrana haecce serosa, in statu sano 

 vaporem secernens tenuissimum j a vasis absorbentibus facile iterum recipiendam et in 

 sanguinis circulura reducendum , ab hocce stimulo ita afficitur, in eumque tali modo 

 reagit, ut status obtineat inflammationi proximus, cujus ope novum, vel saltem mu- 

 tatum , obtinet secretionis genus, quo fit, quod non vapor serosus , sed eadem, quani 

 supra diximus, formetur lympha coagulabilis. Quod de pleura diximus, de ipsis pul- 

 mouibus , de hepate , et brevi de omnibus valet corporis humani partibus internis ; 

 modo teneamus, quod variae partes vario , hunc in finera, indigeant stimulo, et vario 

 vel minori gradu idem hocce exhibeant phaenomenon ( i ). 



Quum talis secretionura et excretionum mutatio , ut vidimus , locura jam habeat, 

 si a niinori quodara stimulo alRciatur pars organica, facile intelligimus, ' hancce raa- 

 jorem etiam fore, si majori laesione aut irritatione haec vel illa corporis humani pars 

 afficiatur. Et revera , si non ratio, experientia saltem hoc aperte docer. Si nimirum 

 coiitinui solutiones, a potentid quddam mechanica in corpore humano fiant, id est, si 



vel 



(^i) Vid. inprimis Matthew's Baillie's Anatomie des Krankhaften Baues: aus dem Englischen , 

 mit Anmerkungen von Sommering, Berlin 1820. pag. 66.-68. atqiie in hosce locos Soinmerin- 

 gii, observationibus illuscrata , annotatio. 



K3 



