RESPONSIO AD QUAESTIONEM JURIDICAM. „ 



. ab ea comprobatae Tabulis aeneis incisae sunt , et nomine Legum Diiodecim Tahulanim , 

 quod deinceps harum numerus ad duodecim creverit , innotuerunt (28 ). 



Hae vero XII Tabb. leges quanti ab omni antiquitate habitae sint , indicant veterum en- 

 comia. Oujnes enim quotquot XII Tabulas commemorarunt, kudant earum cum aequi- 

 tatem et elegantiam , tum brevitatem et simplicitatem. Quamquam non opus est liic anti- 

 quitatis testimonia commemorare , quae Jac. Gothofredus diligenter collegit in capite de 

 hist. XII Tabularum , non possumus tamen quin repetamus illud tam celebratum Ciceronis 

 encomiura, ciim dicat : „ Fremant omnes , inquit , licet; dicam quod sentio : bibliothecas 

 mehercle, omnium Philosophorum , unus mihi videtur XII Tabb. LibelUis , si quis legum 

 capitaac fontes viderit, et auctoritatis pondere et utilitatis iibertate superare (29). 



Neque minus XII Tabb, praestantia inde arguitiir quod tamdiu vim et auctoritatem re« 

 tinuerint: ita ut Livius eas suo adhuc tempore fontem omnis publici privatique Juris vo- 

 care non dubitaverit ( 30 ). Id quoque testantur summi quidam JConsulti , qui eas dignas 

 judicarent , quae commentariis illustrarentur et explicarentur , inter quos vulgo recensentur 

 ■SAxtus Aelius , L, Jelius, L. Acilius, Antistim Labeo , et praecipue Gajus^^i^. 



Hae virtutes, quas veteres in XII Tabb. legibus laudarunt, quamvis non ita primo ad- 

 spectu nobis eluceant , qui fragmenta tantum habeamus , tamen non omnino eas latere existi- 

 mandum est , cum ex ipsis his fragmentis de ipsarum Legum praestantia judicari possit. 



Tabulas ipsas ad suam adhuc aetatem perdurasse testatur Dionysius , quas et Cypriani 

 Episcopi tempore superstites fuisse ex ipsius dicto (Epist. 2. c. 2.) conficere nonnulh 

 voluerunt; ignotum est quo tempore et casu perierint; at licet tempore Justiniani non 

 .superfuisse constet, leges tamen in commentariis JCtorum et inprimis Gaji servatae fue- 

 runt; cujus commentariorum libros ad nos non pervenisse summo jure dolent Juris pe- 

 riti. Quamquam igitur non nisi fragmenta habemus, tantam tamen vim exercent ad omne 

 juS Romanum percipiendum , ut Cujacius acutissimus harum rerum judex, ab iis studium 

 Juris Civilis exordiendum essejure meritoque existimasse videatur (32). 



Haec jam sufficiant de historia et faiis XII Tabb. legum, Ad aliam gravioremque hujus 

 disputationis partem transeundum est, in qua quid summi anie Gothofredum JCti ad 



re- 



(^ii^ De matciia xn Tabb. v\% consentiunt recentiores laborantes diversa vetenim testimo' 

 nia sibi invicem conciliare. Vid. Stockman ad Bach. 1. 1. p. 2p, et Bouchaud 1. I. p, 21 , ciijiis 

 hic sentenciam amplexi sumus. 



( 29 ) D^ Oratore, \. 44, (30) Livius , III. c. 34, 



( 31 ) CfF. Bach.. 1, 1. p. 33. Gothofredus 1. 1. p. 145. iibi fragmenta , quae ex illormn Jctonun 

 scriptis exst^nt , affernntur. His etiam annumeratur ab eo Fal. Messala ex auctoritate Festi in 

 voce tuguria. 



(32) Cff, etiam Bavius Foorda , oratio de arte legislatoria exTabulis Romanorum decemviralibui 

 comparanda , Franequerae 1753. 



B a 



