RESPONSIO AD QUAUSTIONEM JÜRIDICAM. 69 



describitur : « Capite secundo in adstipulatorem , qui pecuniatn in fraudem stipulatoris 

 « acceptam fecerit, quanti ea res esset i actio constituitur." Cum hoc loco comparantibus 

 Justiniani constitutionem in I. un. C. ut actio et ab hered, ine, dubitatio oritur, an 

 illud jus jam aetate Ulpiani in usu esse desierit. Et nobis quidem contra videlur ( i ), 

 id cogitantibus , causam, ex qua caput secundum evanuerit , isla demum constitutione 

 efficacem faclam esse. 



Objici possit, quod ipse Gajus moneal , non fuisse necessarium caveri, ul in adsti- 

 pulatorem ex fraude commissa competeret actio , quum actio mandati sufficeret. At quis 

 est , quin videat , urgendum esse illud necessarium , quo significat quidem JCfus alia 

 etiam ratione jus suum persequi potuisse eum , cui dairinum injuria datum sit, non vero 

 explodit caput illud secundum tamquam superfluum et inulile : immo ejus utilitatem 

 praedicat , addendo ea lege actionem contra inGtiantem in duplum crescere. — Porro 

 quum , secundum laud. constitutionem , antiquitas respueret stipulationes post mortem 

 conceptas (2), JGtorum aevo frequens esse debuit adstipulatorum usus, et necessaria 

 legis Aquiliae actio , qua eorum fraudibus et dolis obriam iretur« 



1.44. pr. ülpianus, lib. 42 (Hai. 41) ad Sabinum. 



«In lege Aquilia et levissima culpa venit." 



Triplex argumentum facit , quominus h. I. noyam culpae speciem sub nomine culpae 

 levissimae indicari credam. Nam culpae praeslatio, cujus frequens in jure Romano 

 usus est in ineundis conlractibus, in coramiltendis delictis ne cogitari quidem, ut vide- 

 tur , potuit. Tum epithethon substanlivo praepositum favet opinioui , hie de culpae 

 qualitate agi , ut levissima culpa idem sit ac levissimum vilium (5), idque voluerit 

 JCtus , ne tantum quidem vitium committi posse , quin lege Aquilia coercealur. Sed id , 

 quod est gravissimum , Gajus docet, propter legem Aquiliam non modo dolum , sed ne 

 cidpam quidem impune posse committi , quum III. 302 scribit : u Sed si quid per lasci- 

 « viam, et non data opera, ut furtum committeretur, factum sit, videbimus an uülis 

 • Aquiliae actio dari debeat: cum per legem Aquiliam, quae de damno lata est, 

 « elianm. culpa puniatur." Culpam dicit, sine ulla definitione ; imde colligitur aeque 

 Ulpianum pecuUarem culpae speciem designare voluisse. 



L I- 



(i ) Dissentit v. d. Kemp 1. l p. 59. 



(a) Exceptis servorum post raortera stipulatlonibas. vid. Fr. Vat. §• Sy. 



(3 ) Quum DOn raro lala culpa pro culpa lala occurrit, equldera hoc argumeoto non multum IribuOi 

 Sed tameu potuit ülpianus h. 1. consullo praeraisisse adjectivum noraini, 



