RESPONSIO AD QÜAESTIONEM JÜRIDICAM. 71 



•gitasse präelorem, omnia, quantum fieri potuit , hiijus tit, fragmenta secundum mutui 

 contraclus naluram explicuit (i); sed quutn obslarent dictae 1. 6. et 9., slatuit, ceili 

 condiclionern primum inductam jure civili ob solum mutuum , dein sub ejus colore cam 

 :rcceptam quoque esse pro repetitione indebiti et in aliis quibuädam causis, qiiae hujus 

 libri titulo IV. seqq. traclantur; landem vero praetorem hoc edicto ccrli condictioncm , 

 qiiae ante tantum spectaret mutuum, porrexisse ad omnem obligationem, es qua cerlum 

 dcbeatur. At perversa est haec opinio , sitnplicem j ure civili conäictionem esse intro- 

 ductam, eaque causam continet insignis erroris, quem Noodlius et omnes erraverunt 

 inierpreles, ad Gaji usque commentarios repertos. Inlellexerunl enim ea , quae de cerli 

 condiclionis genere , sive de contractu , ex quo certi oritur obligatio , commemorantur , 

 quasi de siieciali mutui actione essent dicta ; quo factum, ut nee si certiim peteliir, 

 mec verba et de condictione in inscriplione hujus titub' , quid significarent , intelligere 

 poiuerint. Quum aulem viderent , praeter pecuniam liac condictione, seil, certi coa- 

 diclione generali, peti quoque poluisse res cerlas quascumque , praeterca nemo expli- 

 care valmit , quo pertineret condictio trilicaria , qu4, ut ül planus ait , 1, 1, illius ti» 

 luli, « praeter pecuniam omnes aliae petuntur res." — Scripsi haec, ut supra monui , 

 duclus Gaji loco , qui est in comm. IV. %• 18 — 20. JCtus, ibi de tertia legis actionum 

 specie agens. « Haec quidem actio," inquit , « proprie condictio vocabatur, nam actor 

 « adversario denuntiabat, ut ad judicem capiendum die tricesimo adesset — haec autem 

 « legis actio conslitula est per legem Siliam certae pecuniae , lege vero Calpurtiia de omni 

 ceria re" Antequam autem de hac certi condictionis diversitate mentionem facit , obser- 

 vat in transitu , sublatis legis actionibus , condiclionern dici cocpisse quamlibet actionem in 

 personam, qua intendebatur, dari quid oportere. — Constat igilur, duplicem jure civili 

 condictionis cerli exstilisse fontem , aliam legem cavisse de condictione certae pecuniae, 

 aliam de condictione cujuscumque certae rei creditae. Quod disprimen etiam post sub- 

 latas legis actiones in usu mansisse puto. Nimirum postquam Gajus monuit , legis ac- 

 tionem propter actoris denuntiationem condiclionern fuisse dictam , slatira subjicit, qua- 

 lis actio ipsius aevo condictionis vocabulo significetur; postquam vero rediit ad let'is ac- 

 tionem, et observavit , eam ratione causae esse duplicem, de jure recentiore nihil addit; . 

 quare Gajum, qui universe juris antiquioris mentionem saepe facere videtur, ad juris 

 principia et fontes indicandos , hoc etiam loco illius condicliouum differentiae, quae ip- 

 sius adhuc aevo vigeret , fontem illis deberi legibus indigitare voluisse arbitror. Nam si 

 lUiUa recentioris juris habitä ratione, enumerare voluisset legis acliones, hoc loco suffe- 

 cisset in genere condictionis mentionem facere, Accedit alterum argumentum, in eo 



con- 



( I ) Vid, impr. p. ai4. b, 



R3 



