RESPONSIO AB QUAESTIONEM JURIDICAM. 97 



tans , in pignore speciale jus placuisse favore debitorum , quo facilius reperirent credi- 

 tores muluam daluros pecuniam. Mihi hoc magit placet , conjicienti verba justo pretio 

 tunc aeslimandam a compilatore esse in&exa. Nam Tryphoninus, inl. 12. pr. D. 

 de distrah. pignoribus et hypoth, , ail : « rescriptum est ab Imperalore (i) , libellos agenle 

 « Papiniano, creditorem a debilere pignus emere posse , quia ia dominio manet de- 

 « bitoris." Ex bis, praeter id quod expresse docetur, constilulum esse, debitorem rem 

 pignoratam creditori posse vendere , nihil colligere possumus de aestimalione. Hujus 

 autem juris constituti rationem reddit Tryphoninus, quod in dominio res pignorata 

 manet debitoris. At vero hac de re cerle nunquam fuit dubitatum ; mirum igitur vide- 

 lur, talem auctoritate principis speciahter concessam esse venditionem , quae caeteroquin 

 juris civihs raliones et regulas minime offendit. Quid ergo est ? Adeamus ipsum P a- 

 pinianum, qui omnium sine dubio optime nobis tradet , quid ipso libellos agente, 

 constitutum sit« « Creditor , " inquit ille , Vat. Cod. J. 9, « a debilore pignus recte 

 « emit , sive in exordio contractus ita convenit , sive postea. Nee incerti pretii vendilio 

 « Tidebilur, si convenerit , ut , pecunia foeneris non soluta , creditor jure emli doroi- 

 k nlum retineat , cum sortis et usurarum quanlitas ad diem, solvendae pecuniae praesti- 

 « tutam , certa sit." (2). Dubitatio igitur ea fuit, an, sub ejusmodi pacto inila yindi- 

 tione , prelium posset esse certum , et proinde valere contractus. 



Hoc autem, ut mihi videtur , non intellexit Tribonianus, nee magis Tryphoni- 

 nus (3); et hinc ille, veram dubitandi rationem sentiens, infläxit ynb?L justo pretio 

 iunc aesttmandam ; hie vero, nihil novi in causa proposita reperiens , rationem quo- 

 que in satis vulgari placilo quaesiril. Hinc sequitur , neutrum ante oculos habuisse Pa- 

 nianum ipsum. 



LI, 



(i ) Fuitne igitur haec Coustitutio ante annura igS edita ? Yd. Ha üb. tab. Cbrönol. p. 188. 



{1) Ne miremur, Papinianum non laudare Constitutionen!; naiu hanc saepius omittit; yd. ex gr. 

 J, 3. et 14. Vat. Fragm. , ubi ( §. 3. ) verbis recte agit et (§. i4 ) placuit respicere ridetur conslitutio- 

 nem , qnae est in L 4- princ de lege comniis». Cf. nota i. ad annot. nostrara ad L 7. de lege com- 

 miss. Et sie etiam hoc loco eodein consiUo scripserit : creditor — recte emiti 



(3] Nisi ultima legis la. princ, verba, ■ (juia in dominio manet debitoris," etlam a compilatore ad- 

 jecta sint. 



N 



