170 ß. I. GRATAMA 



videas quid tibi velis, quoque modo te expedias. Alterutrum eligendum. 

 Quidquid elegeris premeris difficultatibus , quibus te explicare non poteris. 

 Sua enim et processui inquisitorio et accusatorio propria sunt incommoda, 

 quae si ulla, certe nostra respuit aetas impositaque nunquam feret. Et 

 sie hie etiam: //Incidis in Scyllam cupiens vitare Charybdim." 



Utramque ut evitarent summi quos laudavi viri Mittermaier, Zacha- 

 RIAE , KösTLiN nil antiquius habuere , quam processui quem quisque lau- 

 dibus efFerebat, omnia commoda vindicare, incommoda propria esse ulla 

 negare. 



Frustra id quidem. Sed ut hoc mittam hac doctissimorum virorum dis- 

 sensione, magis etiam apparet non recte fuisse quaestiouem propositam. 

 Nam si processus inquisitorii et accusatorii vocibus, toto coelo diversa 

 possunt intelligi, intereos electione facta, ad iuris regunda singula instituta, 

 singulaque sancienda placita nil omnino provectum, et nisi ad haec regunda 

 sanciendaque quid faciat disputatio, inanis prorsus videtur nee operae 

 pretium. 



Praestare igitur videtur relicta hacce via, prorsus aliam inire. 



Distinguendum inter principium quo regitur, formamque quam induit 

 iudiciorum ordo. 



Principium dicatur finis , quo spectant quo tendunt iuris placita instituta- 

 que omnia. Hie finis, qui rei ipsam naturam et medullam quasi regit, 

 omnes qui hisce institutis et placitis utuntm- , ipsos adeo conditores latere et 

 fiigere potest. 



Forma autem est externa rerum facies, quae omniimi oculis cernitur, 

 quamvis fortasse et causae quae hanc regunt et efficiunt , populäres aequa- 

 lesque lateant. 



In iudiciis privatis tritum illud proverbium : iudex ne ultra petita. Pri- 

 vatorum res enim in iudicio vertitur, non publica, non populi. Secum 

 agendi tantum potestatem facit magistratus, agunt ü quorum interest. 

 Faciant hi quid sibi videatur, non curat magistratus. Solummodo si postu- 

 latur, sententiam pronunciat et nonnisi de iis, quae sibi proponuutur. Hisce 

 proponendis non intervenit , nisi ut litigantes officio contineat , ne se invicem 

 circumscribant, ut ordo servetur iudiciorum. Huius rei vis late longeque 

 diffunditur , in omnibus privatorum iudiciorum cernitur placitis institutisque. 



j 



