ORATIO. 173 



invitis impositae, quae hominum naturali vitae coniunctione iure ordinata 

 efficitur, homines lateret, Divini numinis tutelae directae commissa , tuta 

 videbantur quae omniuin intererant, et sie servata quae illius temporis 

 utilitas et necessitas postulabat. Sic religio civitatis vice fungitur. 



Flagitia illa quae contra divinum numen commissa videbantur, in quibus 

 ita primum cernitur vera delicti poenaeque natura , non privatorum arbitrio , 

 sed officio puniebantur sacerdotum, quibus divinarum rerum mandata cura. 

 Itaque et in iis prima adsunt inquisitorii principii vestigia. Et sie evincunt 

 res humanas nunquam nee ideali ista iniuriae vindicatione , quam poenam 

 dicimus, nee illius persecutione aliis quam privatis mandata caruisse. 



In re militari deinde delicti eiusque iuris humani vera natura primum 

 apparuisse videtur. Disciplina militaris homines iungit non eiusdem familiae 

 socios. lusta bella geruntur et inter eiusdem Divini numinis cultores. 

 Nomina dantes non inviti sponte disciplinae isti sese obligant. Et sie 

 tarnen per saecula numen divinum exercituum disciplinae militari praesidere 

 putatur, eiusque omnis violatio contra fas videtur. Sed tamen hie primum 

 sentiisse videntur homines esse vinculum quoddam , quo et non eiusdem 

 familiae socii humano iure iunguntur, imperio poenisque adeo subiiciuntur. 

 Desertorum , emansorum , proditorum , profugarum , irreverentium militum 

 poenae non privatorum arbitrio relinquuntur , sed, si primum saeerdotium 

 officio, mox et plerumque ducum imperio expenduntur. 



Sed et in puniendis delictis, quorum natura privati cuiusdam iuris lae- 

 sionem requirit, iam antiquissimis temporibus non desunt vestigia, nee 

 communis populi persuasionis haecce ad omnes quoque pertinere, nee 

 coerciti subinde in illis persequendis privatorum arbitrii. Illa aucta et 

 in dies longius latiusque serpente, hocce arbitrio magis magisque coercito 

 tandemque fere sublato: hac in re tota continetur iuris criminalis publico- 

 rumque iudiciorum historia. 



Ne totam hancce historiam persequar , ne longior sim nimio , plura 

 omittenda , monendaque tantum nonnuUa , quae proxime ad iudiciorum pu- 

 blicorum ordinem pertinent. 



Quo praemia indicibus, quadruplatoribus, quo poenae ealumniantibus 

 tergiversantibus praevaricantibus constitutae, tendunt spectantque, nisi ut 

 puniantur crimina, quid evincunt, nisi hoc reipublicae interesse putari? 



