176 > B. I. GRATAMA 



magistratus , quibus hoc munus mandatum , causas instruunt deciduntque. 

 Eadem ratione qua de ceteris reipublicae administraadae partibus statuitur , 

 ipsi agunt, sibique vident, ubi, quando, quid sit agendum. 



Utriusque formae quasi plures sunt species. Accusat aut laesus, aut 

 quivis de populo, aut peculiaris haue in rem constitutus magistratus. Alia 

 etiam huius formae species, qua apud Frauco-Gallos laesus crimen in 

 iudicium deducit, hac re accusatorem provocat publicum, et hie tandem 

 poenam postuIat. 



Inquisitoriae formae iudicium ita ordinatum esse potest, ut apte in partes 

 suas sit distributum, utque diversa causae perageudae stadia rite distin- 

 guantur. Possunt etiam haec magistratui ita relinqui ut prorsus ab ipsius 

 pendeat arbitrio, quo modo, quaque ratione sibi de criminibus commissis 

 probari velit. Inter haec extrema plures sunt gradus quasi intermedii. 



Sic in inquisitione canonica libelli forma erat accurate definita, quem 

 iudex causa cognita reo edi curabat. Edito libello diversa litis stadia 

 distinguebantur, et lite quasi contestata quae in iudicium deducta finie- 

 bantur. Praeterea probationes definitae quibus de delicto constare debebat. 

 Haec species deinde in saecularia migravit quoque iudicia. Sed mox ille 

 libellus fere obsolevit, nostraque memoria in Germaniae plerisque regionibus 

 ex bene ordinata canonica illa inquisitione nil fere remansit nisi probationum 

 generum definitio et causae cognitio, condemnatio aut absolutio, aliis 

 tributa magistratibus quam inquisitio in crimina causaeque instructio. 



Si Omnibus hisce omissis, omnia magistratibus permittuntur , nonnum- 

 quam rei audiendi necessitas ipsis imponitur, iniquumque videtur reum 

 coudemnari inauditum. At vel sie, cum omnia magistratuum arbitrio et 

 nutu reguntur, iudicium celebrari dici vix potest. Hac tamen fere ratione 

 et via sacerdotes exercituumque duces utuntur magistratusque , quibus pri- 

 mum iuvenili populorum aetate delicta permittuntur punienda. Ea et 

 Romani libera republica utebantur in eos, in quibus civis Romani dignitas 

 non suspiciebatur , aut cum eversa republica , obsolescentibus iam quaestioni- 

 bus perpetuis, dignitas illa ohm tanti habita, viH iam pendebatur. Stetit 

 autem semper iure Romano forma accusatoria. Cum primum extra ordinem 

 cognoscere inciperent magistratus de criminibus, quae antea quaestionibus 

 diiudicabantur perpetuis, forraam legibus publicorum iudiciorum praescriptam 



