ORATIO. 177 



quantum fieri poterat imitabantur. Sed formis istis nervus erat praecisus, 

 atque in dies vis et usus minuebatur, lata longeque serpentibus accusatoriis 

 et forma et principio. Non solum enim in dies de pluribus criminibus 

 nuUo accusante et denunciante cognoscebat magistratus, sed etiam ubi 

 apud se accusabatur, quidquid accusatori deerat ex officio supplebat. Eo 

 tandem deventum est, ut si crimen quod detulisset accusator causa agitata 

 parum probasset, sed de alio prorsus crimine magistratui satis constitisset , 

 eadem sententia eriminis delati absolveret, ex officio novi crimiuis con- 

 demnaret. Sic prorsus eversum quod civibus in ordine formaque iudiciorum 

 positum praesidium, nullum nisi in magistratuum moribus relictum. Et 

 si liuic praesertim rei tribuenda videtur invalescentis ad principem pro- 

 vocationis causa, magis etiam haecce provocatio omni norma, ordine et 

 forma fere soluta erat. 



Tristem profecto reipublicae statum referuht inordinata informiaque 

 iudicia quae proprie iudicia vix dicenda. Sed tarnen eo redeas necesse est 

 si unice inquisitorium teneas principium, reipublicae interesse delicta pu- 

 niri, si ita posthabitis singulorum iuribus, iuri universitatis omnia tribuas. 

 Nam profecto praesidium , quod in magistratuum positum est moribus, varia 

 ratione firmari potest, eaque re malum quod in inordinatis informibusqae 

 situm est iudiciis minui, sed non tolli potest. Nam per rerum naturam 

 magistratibus iisdem numero multis, non omnes mandari possunt causae 

 poenalis partes. Et si semel inter eos partes distribueris , iam adest ordo 

 quidam iudicii et forma. 



Igitur omnes moratiores gentes vigentioribus aetatibus quemvis tandem 

 constituerunt ordinem iudiciorum et formam, quae praesidio forent iuribus 

 singulorum, quibusque principium inquisitorium, nunquam non admissum, 

 reprimereut coercerentque. Sic et hie agitur de iuribus coniungendis con- 

 ciliandisque omnium et singulorum, de ratione quae inter totum intercedit 

 eiusque partes. 



Forma et ordine illo iudiciorum plus minusve iuribus omnium vel singu- 

 lorum tribui potest. Neque tamen huius rei ratio et modus figuraeque, 

 quas ille induit ordo et forma, fortuitae sunt, nee prorsus a legislatorum 

 pendentes arbitrio, neque singulae per se spectandae. Arcte contra cohae- 

 rent cum ceteris publici privatique iuris institutis, deüniuntur populi indole, 



23 



