REDE V GERING. 189 



ledige keiinis van al de bestanddeelen en openbaringen der menschelijke 

 Eamenleving, in hun oneindige verscheidenheid en ondeiiingen zamenhang, 

 lieeft zelfs eene nieuwe wetenschap , de statistiek , in het leven geroepen ; 

 en zou de voorbeeldeloos snelle ontwikkeling der staathuisboudkunde , zelve 

 insgelijks eene vrucht van de ernstiger en naauwkeuriger Studie der maat- 

 schappij , niet gedeeltelijk aan de belangstelling ziju toe te schrijven, welke 

 de door haar aan het licht gebragte feiten en toestanden bij geleerden en 

 ongeleerden hebben opgewekt? 



Het is een merkwaardig en in de geschiedenis zelden voorkomend scbouw- 

 spel, den bijkans onwederstaanbaren invloed gade te slaan, welke de laatst- 

 genoemde wetenschap reeds terstond na haar optreden op de gansche 

 wereld heeft uitgeoefend. Nog geen honderd jaren geleden werd zelfs haar 

 naam als die van een zelfstandig en geordend zamenstel van kennis nog 

 niet genoemd, en was haar wezen zoowel aan staatslieden als geleerden 

 grootendeels onbekend. De gansche reeks der verrigtingen en verhoudin- 

 gen , welke aan de voortbrenging en de verd'eeling van stofFelijke goederen 

 tan grondslag ligt, was in haar waren aard en noodwendigen zamenhang 

 nog voor het kortzigtige menschelijke oog verborgen gebleven. Verschijn- 

 seleu , die thans uit de eenvoudigste en meest onbetwistbare wetten ver- 

 klaard kuunen worden, werden aan een bloot toeval toegeschreven of van 

 willekeur afhankelijk geacht. Welke regering twijfelde er aan, dat zij 

 door hare verordeningen den loop der nijverheid regelen en zelfs den prijs 

 der waren naar goedvinden bepalen kon? Hoe dikwerf heeft men door 

 muntverzwakking of door uitgifte van papieren geld getracht eene ledige 

 schatkist te vullen , in den waan dat alleen de Stempel der regering aan 

 de munt hare waarde gaf! Doch de feiten weerspraken telkens de leer van 

 het alvermogen van den staat op dit gebied , en we^en op maatschappelijke 

 wetten , die niet strafiFeloos konden verkracht worden. Reeds had de gewig- 

 tige vraag naar het bestaan en den aard dier wetten veler hersenen ver- 

 moeid en veler pennen in beweging gebragt, en waren hier en daar enkele 

 lichtstralen doorgebroken , toen de staathuishoudkundige wetenschap, gelijk 

 Minerva uit het hoofd van Jupiter, eensklaps in den vollen bloei der 

 jonkvrouwelijke schoonheid, met den ernst der waarheid op het voorhoofd 

 en de blinkende wapenrusting der geleerdheid om de leden , uit het vrucht- 



