190 0. VAN R E E S 



bare brein van eoji man van genie te voorschijn kwam. Met veelzijdige 

 ervaring toegerust , even bekencl met de scliuilhoeken van het menschelijke 

 hart als met het leven der maatschappij , met een diepzinnig maar tevens 

 helder verstand en juist oordeel begaafd , legde Adam Smith de uitkomsten 

 der opmerkingen en overdenkiugen van een lang en werkzaam leven in 

 een boek neder, welks inhoud aan zijnen naam de onsterfelijkheid waar- 

 borgt. Eeuwen lang had de dvvaling geheerscht, dat goud en zilver alleen 

 den naam van rijkdom verdienen; eu de Fransche physiocratische school, 

 hoezeer op dit puut van vooroordeelen vrij , was op hare beurt een nieuweu 

 dwaalweg ingeslagen, door de kracht om rijkdom voort te brengen uit- 

 sluitend aan den grond toe te kennen. Smith bewees , dat de eenige wäre 

 bron van rijkdom in den arbeid gelegen is, schetste in meesterlijke trek- 

 ken de rol , welke bij de voortbrenging door het kapitaal , of de opgespaarde 

 vruchten van vroegeren arbied, gespeeld wordt, stelde de heilrijke gevol- 

 gen der verdeehng van den arbeid in een helder licht, ontvouwde met 

 groote scherpzinnigheid de wetten , waardoor de prijs der waren wordt ge- 

 regeld, en wees aan het geld zijne juiste plaats aan in het grootsche proces 

 der vermeerdering van de stofFelijke welvaart der volken. AI wäre hij bij 

 de ontwikkeling van deze grondbeginselen der volkshuishoudkunde stil 

 blijven staan, hij zou als stichter eener zelfstandige en voor de maat- 

 schappij hoogst gewigtige wetenschap eene plaats verdiend hebben in de 

 achtbare rij der grootste geleerden en der weldoeners van het menschelijke 

 geslacht. Doch hij ging nog verder en aarzelde niet de bestaande betrek- 

 kingen tusschen de regering en de nijverheid aan de uitkomsten van zijn 

 onderzoek te toetsen; en ook op dit gebied der eigenlijke staathuishoud- 

 kmide heeft hij de grondslagen eener nieuwe orde van zaken gelegd. Hoe- 

 veel dwahngen en vooroordeelen zijn niet voor den geesel zijner scherpe 

 kritiek bezweken! Het mercantiele stelsel, sedert de ontdekking van Ame- 

 rika voor het toppunt van staatswijsheid gehouden , bleek thans eene dwa- 

 ling, en zelfs in menig opzigt eene schadelijke dwahng te zijn. De glans 

 der krachtvolle maatregelen, waardoor Coi.bert beproefd had aan het 

 Fransche fabriekwezen eene te voren ongekende vlugt te geven, verbleekte 

 voor het Hcht der nieuwe wetenschap, die voortdurende bescherming eu 

 voogdij als een zoet maar doodelijk vergif- voor de nijverheid leerde be- 



