192 0. V A N R E E S 



treflelijke opvoeding genoten te hebben, als de onze. Verre van in weelde 

 opgebragt en door overdaad bedorven te zijn, hebben onze voorouders 

 moeijelijke leerjaren doorgeworsteld en reeds vroeg geweten, dat zij zieh 

 alleen door eigene krachtsinspanning , längs den weg van onvermoeiden arbeid 

 en vrij willige zelf beheersching , tot een gewenschten trap van welvaart en 

 bloei verheffen konden. Klein van omvang en arm aan voortbreugselen , 

 leverde de Nederlandsche bodem te weinig op, om zelfs in de toenemende 

 behoeften zijner eigene bewoners te voorzien. Bovendien , hoe dikwerf 

 kwamen stormen en watervloedeu de hoop des laudmaus verijdelen, en 

 wreekten de verbolgene stroomen zieh op vreesselijke wijze over de knellende 

 banden, waarmede hun voormaals vrije loop door den onvermoeiden land- 

 zaat binnen afgeperkte beddingen besloten was. Doch de hinderpalen en 

 gevaren doofden den moed en de volharding onzer voorouders niet uit ; 

 integendeel, zij waren krachtige prikkels voor hun vernuft en hunnen on- 

 dernemingsgeest. Nog was geen tiental eeuwen verloopen , sints met de 

 eerste Christenkerk de grondslagen van beschaving en maatschappelijke orde 

 in de voormalige woonplaats der Batavieren en Friezen gegrondvest waren , 

 en reeds had het door de natuur schijnbaar zoozeer misdeelde Nederland 

 zieh tot een onafhankelijk gemeenebest verheven , dat in een langdurigen 

 worstelstrijd met de magtigste mogendheid van Europa zijne nationaliteit , 

 zijne burgerlijke en gewetensvrijheid, met de wapenen in de vuist gehand- 

 haafd en gewonnen had. Reeds was het een land geworden overvloeijende 

 van welvaart en rijkdom , vol van groote en volkrijke steden , het middelpunt 

 van den handel tusschen het noorden en het zuiden van ons werelddeel, en 

 de voornaamste stapelplaats der kostbare waren , aan wier vertier Venetie zijne 

 grootheid en Portugal zijn kortstondigen bloei verschuldigd waren geweest. 

 En vraagt gij naar de oorzaken dier groote en betrekkelijk snelleomkeering? 

 Het is bijkans een kort begrip van de eerste beginselen der staathuishoudkunde, 

 dat ik u tot antwoord moet geven. Het Germaansche en derhalve vrijheidlievende 

 en ernstige karakter onzer voorouders kreeg door den invloed van grond- 

 gesteldheid en klimaat eigenaardige trekken, die op de ontwikkeling van 

 handel en nijverheid een allergunstigsten invloed moesten uitoefenen. 

 Gezond verstand en arbeidzaamheid , zeifwerkzaamheid gepaard met de 

 geschiktheid om zieh tot een gemeenschappelijk doel met anderen in een 



