196 0. V A N R E E S 



fabrieksnijvcrheid voud in den bodem veelvuldige cn kostbare grondstoffen, 

 en wat daaraan ontbreken mögt, ward in overvloed aangevoerd. De handel 

 kon " zieh scbooner toekomst voorspiegelen , dan voor eenig ander volk 

 bereikbaar was. Immers scheen Spanje niet alleen door zijue gunstige 

 ligging aan de Middellandsche zee en den Atlantischen oceaan eu doov 

 zijne voortrefFeMjke havens op een gewigtig aandeel in het verkeer tusschen 

 noord- en zuid-Europa te kunnen rekenen; maar sints Filips II door de 

 verovering van Portugal het gansche schiereiland onder zijnen schepter 

 vereenigd had, waren bovendien de beide Indien aan hem cijnsbaar ge- 

 worden. Geen andere Europesche natie mögt, volgens de plegtige uitspraak 

 van den Paus, de grenshjn overschrijden , waarmede de overzeesche be- 

 zittingen van Spanje en Portugal waren afgebakend : en hoewel zijn reg- 

 terlijk gezag in diergelijke geschillen reeds tot de geschiedenis begon te 

 behooren , kwam het echter bijkans niemand in den zin , de aanspraken 

 der Spaansche monarchie op het monopohe van den handel op Indie te 

 betwisten. De onbekendheid met den onstuimigen waterweg, die derwaarts 

 voerde , de gevaren van den langdurigen togt en de vrees voor de gcduchte 

 Spaansche zeekasteelen , wier aanblik alleen den vijand reeds met ont- 

 zetting vervulde , bleven Koning Filips handhaven in het ongestoorde genot 

 zijner rijke kolonien. Bovendien, waarom zou men, volgens de uitdrukking 

 onzer voorouders, de »verre ende grouwelicke reyse" naar Indie onder- 

 nemen, daar de Indische waren te Cadix en te Lissabon in overvloed te 

 verkrijgen waren? Immers was het een grondregel geworden der Spaan- 

 sche en Portugesche politiek, om den uitvoer dier waren naar de overige 

 streken van Europa hoofdzakelijk aan vreemde kooplieden over te laten , 

 en hen tot dat einde niet slechts op de meest voorkomende wijze te be- 

 handelen , maar hun zelfs bij afzonderlijke traktaten veiligheid van personen 

 en goederen te waarborgen. Zoo scheen Spanje derhalve alle vereischten 

 te bezitten voor eene suelle ontwikkeling van zijne stoffelijke krachten en 

 een voorbeeldeloozen bloei. Doch een vreesselijke kanker was reeds be- 

 gonnen aan 's lands welvaart te knagen. Despotisme en fanatisme, door 

 wederzijdsch belang ten naauwste verbonden, hadden er zamengespannen 

 om de vrijheid, in elken vorm, waarin zij zieh openbaren kon, te ver- 

 nietigen. Er mögt bij Spaansche onderdanen geen andere gedachte op- 



