REDE V GERING. 197 



komen, dan die door de kerk gewettigd was, geen andere wil bestaan, 

 dan die van den koning was uitgegaan. De handel, reeds vroeg aau 

 banden gelegd en aan de belangen der kroon ondergeschikt , werd ge- 

 dwongen zijne schoonste vruchten aan de schatkist af te staan. De af- 

 stammelingen der kunstlievende Arabieren, het nijverste gedeelte der be- 

 volking, werden met meedoogenlooze gestrengheid behandeld en eindelijk 

 geheel van Spanje's grond verdreven, omdat zij, niettegenstaande vervol- 

 ging en verdrukking, hun voorvaderlijk geloof niet volkomen konden 

 vergeten. De overoude privilegien van provincien en steden, het krachtige 

 bolwerk der middeleeuwen tegen vorstelijke wiliekeur, werden met voeten 

 getreden. De zacht naar onderzoek, de behoefte aan het vormen eener 

 eigene overtuiging op het gebied van godsdienst en staatkunde, werden in 

 de kerkers der inquisitie verstikt of smoorden in de vlammen der auto da 

 fe's, in wier akelig schijnsel Filips' oogen zieh verlustigden. Zoo werden 

 de geestkracht, de zelfwerkzaamheid, de ondernemingsgeest der Spanjaarden 

 stelselmatig gedood. Landbouw en nijverheid kwijnden. Allerwege open- 

 baarden zieh achteruitgang en eilende. Doch wat bekommerde Filips II 

 zieh om de gevolgen zijner handelwijze, zoo hij zijn hoofddoel, de uit- 

 roeijing der ketterij, slechts bereiken kon. Ook in Nederland moest, 

 volgens zijn bevel, hetzelfde stelsel worden toegepast. Doch daar woonde 

 een fier en krachtig volk, dat reeds geleerd had zijne vrijheid als de 

 voorwaarde zijner welvaart te beschouwen. Eensklaps breekt een opstand 

 uit, die weldra de vormen eener omwentehng aanneemt. Te vergeefs 

 beproeven de Spaansche krijgsbenden het gezag des konings te herstellen. 

 Vruchteloos wordt de rijke opbrengst der mijnen van Mexico en Peru voor 

 de onderwerping der Nederlandsche provincien verkwist. Zeven dier ge- 

 westen sluiten zieh naauw aan een , en zweren den voormaligen landsheer 

 af. Het oproer verändert in eenen oorlog, waarin de kleine republiek de 

 magtige Spaansche monarchie allengskens vermoeit en uitput. Ten einde 

 raad, weet Filips II op zijn sterfbed geen ander middel meer uit te 

 denken , om alle Nederlandsche provincien onder zijn gezag terug te bren- 

 gen, dan te beproeven haar door het lokaas eener schijnbare onafhanke- 

 lijkheid tot huldiging van zijne dochter Isabella te bewegen. Doch zijn 

 zoon en opvolger, met nog unverständiger haat tegen de ketters vervuld. 



