200 0. V A N R E E S 



zoekt te worden; dat elk koopmati er naar streeft om al zijne mededingers 

 uit de havens te weren, waarop hij gewoon is te handeleu; dat elk fabrie- 

 kant zijne landgenooten wil dwingen om uitsluitend zijne waren te koopen ; 

 dat de landbouvver den aanvoer van uitheemsch graan tracht te beletten , 

 zoodra het goedkooper dan hat zijne eu juist daarom voor het algemeene 

 vvelzijn van het hoogste gewigt is. Wel had het eigenbelang reeds veel 

 vroeger eene diergelijke monopoliezucht doen ontstaan, en kunnen wij zelfs 

 hare sporen ontdekken, zooverre onze kennis der grijze oudheid reikt; 

 maar het gevaar werd thans dubbel groot, nu de wetenschap door schoon- 

 schijnende redenen het misbruik scheen te wettigen. Bijkans overal be- 

 gonnen de regeringen zieh als de voogden en leidsliedeu der nijverheid 

 te beschouwen. Terwijl zij zoowel den handel als het fabriekwezen over- 

 eenkomstig de eischen van het mercantiele stelsel trachtten te hervormen, 

 erkenden zij de bestaande monopolien en zochten slechts deze zooveel 

 mogelijk dienstbaar te maken aan de bereiking van het groote doel: be- 

 vordering der nationale welvaart door toenemende onafhankelijkheid van 

 vreemde industrie. 



Ook in ons vaderland hebben de mannen van wetenschap van den aau- 

 vang der zeveutiende tot het einde der achttiende eeuw deze denkbeeiden 

 gehuldigd. Hugo de Groot, de geleerde stichter van het nieuwe staats- 

 en volkenregt, had omtrent het wezen der volkswelvaart nog zoo weinig 

 juiste inzigteu, dat hij het groote voordeel van den handel op Spanje en 

 Portugal hoofdzakelijk in de ruime hoeveelheid goiid en zilver stelde, die 

 van daar herwaarts werd gevoerd '). Onze beroemde geschiedschrijver 

 PiETER CoRNELisz. HooFT , bij gclegenhcid der sluiting van het twaalf- 

 jarig bestand in een vertrouwelijken brief zijn gevoelen over 'slands toe- 

 stand ontvouwende, achtte het dringend noodig het toeuemend gebruik 

 van buitenlandsche fabriekwaren door gestrenge wetten tegeu te gaan, 

 ten einde te voorkomen dat het Hollandsche geld uit het land gevoerd 

 werd 2). De scherpzinnige de la Coürt, hoe verdienstelijk in andere 

 opzigten, misgunde aan vreemde natien elke winst, omdat die zijns inziens 



') Historiamm L. IV, pag. 372. 

 *) Mengeltcerken, bl. 223. 



