REDEVOERING. 201 



met een evenredig verlies aan onze zijde gepaard ging, en zag in zijne 

 eenzijdigheid de onscliatbare voordeelen van den binnenlandschen handel 

 zoozeer voorbij , dat liij allen , die zieh daamiede bezig hielden , slechts als 

 parasieten beschouwde, die op hunne mede-inwoners aasden *). De uit- 

 stekende regtsgeleerde ülric Hüber, hoezeer erkennende dat elk uitslui- 

 tend bandelsprivilegie met het natuurregt in strijd is, baastte zieh echter 

 in denzelfden volzin er bij te voegen, dat bet toelaten van monopolien 

 niettemin geoorloofd en noodzakelijk kan zijn, en baalde daarbij de Oost- 

 Indische compagnie tot voorbeeld aan, niettegenstaande in zijnen tijd geen 

 voldoende reden voor de bernieuwing van haar octrooi meer bestond ^). 

 Ook in de acbttiende eeuw bebben onze staatkundige scbrijvers geen beter 

 licht over dit onderwerp gevvorpen , niettegenstaande zij zieh meer opzet- 

 telijk daarmede begonnen bezig te houden. Het verslappen van den voor- 

 maligen ondernemingsgeest , de toenemende zucht der kapitalisten om hun 

 geld bij voorkeur in staatspapieren te beieggen , en de gevolgen van den 

 gebrekkigen regeringsvorm , gepaard met den snellen vooruitgang onzer 

 mededingers op het gebied van handel en nijverheid, deden een overdreven 

 gevoel van achteruitgang en verval geboren worden , waardoor de aandacht 

 van staatslieden en geleerden op den toestand der inheemsche Industrie 

 werd gerigt. Overeenkomstig den geest des tijds werden zelfs verscheidene 

 prijsvragen over de middelen tot herstel uitgeschreven. Doch in den vloed 

 van geschriften, door deze omstandigheden uitgelokt, treft men naauwelijks 

 eenige denkbeeiden aan, die een beter inzigt in den aard en de wäre 

 oorzaken der volkswelvaart verraden. Reeds had de Italiaan Pietro Verri 

 in 1771 de heilrijke vruchten der vrijheid van arbeid in een helder licht 

 gesteld , reeds had Adam Smith vijf jaren later de wetenschap der staat- 

 huishoudkunde op de wäre grondslagen gevestigd , toen onze scbrijvers nog 

 voortgingen de dwalingen van het mercantiele stelsel te huldigen en te 

 verspreiden. Het verlangen der kwijnende fabrieken naar bescherming 

 door premien of verbodswetten werd van alle zijden ondersteund en toe- 

 gejuicht. Men drong er op aan, dat voorwerpen van pracht en weelde 



') Aantcijzinc/ dar poütieke ijrwiden en maximen van Holland en iFest-Friesland , bl. 77, 119. 

 ') De iure ckUatis, L. II. Sect. U. C. v, n°, 17 et IS. 



26 



