202 0. VAN R E E S 



bij het inkomen zwaar belast en het gebruik van inlandsch fabriekaat 

 zooveel mogelijk bevorderd zou worden. Men smaalde op hen, die Fran- 

 sche zijde en Engelsch laken droegen, en bezwoer allen, in wier borst de 

 heilige liefde voor het vaderland nog niet geheel was uitgedoofd, om toch 

 liever duurder en slechter waren te gebruiken, dan uit laakbare onver- 

 schilligheid 'slands onafhankelijkheid en Avelvaart aan den vreemdeling 

 prijs te geven. In de sterkste bewoordingen werd het deelnemen in 

 buitenlandsche ondernemingen afgekeurd. Immers scheen men daardoor 

 mede te werken om den bloei van andere volken te bevorderen, terwijl 

 men, door hun den bijstand der Hollandsche kapitalen te weigeren, aan 

 hunne nijverheid groote slagen zou kunnen toebrengen. Geheimhouding 

 van de inrigting en de hulpmiddelen onzer fabrieken werd als een der 

 krachtigste middelen bescliouwd, om de vreemde mededingers voorbij te 

 streven , en met dat doel voorgesteld , om niet slechts gewone werklieden 

 maar ook bekwame en op 's lands kosten in de nijverheid geoefende jonge 

 lieden op straffe van eeuwige ballingschap te verbieden het land te ver- 

 laten. Deze of diergelijke denkbeeiden en plannen worden niet alleen bij 

 middelmatige schrijvers, maar zelfs bij den bekwamen Elie Luzac en bij 

 de coryphaeen der wetenschap, Pestel en Kldit, aangetroffen. Zoo 

 algemeen en zoo sterk was het vooroordeel, dat de laalste, zelfs nadat hij 

 de werken van Verri en Smith gelezen had, zieh daarvan nog niet kon 

 ontslaan. Toen hij in 1806 de eerste lessen over statistiek in ons vader- 

 land begon te geven, rekende hij bij de vermelding onzer handelsbetrek- 

 kingen met onderscheidene landen nog telkens angstvallig uit, voor welke 

 waarde wij naar die gewesten uitvoerden en hoeveel wij daarvan terug 

 ontvingen, met het doel om te onderzoeken of de hoeveelheid geld in ons 

 land daardoor toe- of afnam en overeenkomstig deze slotsom een oordeel 

 over de voor- of nadeelen van elken bijzonderen handelstak te vellen '). 



Bij zooveel eenstemmigheid tusschen de mannen van wetenschap ge- 

 durende een tijdperk van twee eeuwen, bij zulk een algemeen en onaf- 

 gebroken vasthouden aan de dwalingen van het mercantiele stelsel, zou er 



') Het collegie van Adriaan Kujit over de statistiek van Nederland, door M^ 0. van 

 Kees, ia bet Tijdsckri/t voor staathuishoudkunde en statistiek, 1855. 



