i 



R E D E V E R I N G. 2Ö5 



niet minder gewigtig gebied dezelfde getuigenis van onze voorouders kou 

 afleggen! Doch zoo zij in tegenoverstelling van het mercantiele stelsel 

 onbelemmerde ruiling en vrije mededinging der buitenlandsche fabriekwa- 

 ren zijn blijven voorstaan: aaa den overal heerschenden monopoliegeest 

 hebben zij op den duur geen weerstand kunnen bieden. Reeds herinnerde 

 ik u, dat het gildewezen ook in ons land heeft bestaan; en hoezeer de 

 wijsheid onzer regenten zijne nadeelen in menig opzigt getemperd heeft: 

 voor de ontwikkeling onzer industrie is het, vooral in de land-provincien , 

 steeds een hinderpaal gebleven. Van meer belang is echter het monopolie 

 der beide groote handelscompagnien geweest, aan wier zorg de ontginning 

 en ontwikkehng onzer kolonien körten tijd na het ontstaan der Republiek 

 is toevertrouwd. Door krachtige zelfwerkzaamheid rijk en magtig geworden, 

 en sints overoude tijden aan eene betrekkelijk groote vrijheid van arbeid 

 gewoon, hadden onze voorouders steeds een gegrouden weerzin gevoed 

 tegen alle instellingen of aanmatigingen , die aan hunne vrijheid, om naar 

 willekeur een middel van beslaan te kiezen, afbreuk konden doen. Op 

 den 4'^™ October 1540 vaardigde Karel V een plakkaat uit, waarbij al 

 wat naar monopolie smaakte en voor de algemeene welvaart nadeelig was, 

 op straffe van verbeurdverklaring der op dien grond in beslag genomene 

 goederen en arbitraire correctie verboden werd ^); en dat die wet geeuszins 

 de bestrijding van een diep ingeworteld kwaad, maar integendeel de 

 beteugehng van een ingeslopen misbruik bedoelde, hetwelk door de open- 

 bare meening gestrengelijk veroordeeld werd, bevvees Johan van Olden- 

 BARNEVELT, tocn hij in 1618 de merkvvaardige verklaring aflegde, dat de 

 staten van Holland en de regenten der voornaamste steden, blijkens hunne 

 resolutien , elk bijzonder voorregt in handel en nijverheid steeds voor 's lands 

 welzijn zeer schadelijk geacht en zieh daarom met grooten ernst daartegen 

 verzet hadden , i/'t zelve verwerpende als monopolie tegen de vrije navigatie 

 en traffijke, die voor alle man gemeen" moeten gehouden worden ^). 

 Doch in het laatst der zestiende eeuw was Nederland begonnen ook zijn 

 deel te eischen van die rijke Oost- en West-Indische bezittingen, op wier 



') ZuncK, Codex Batavus, bl. 731 in voce monopolie. 

 *) Ferkooreti , bl. 72. 



