206 0. V A N R E E S 



t 



schatten Spaiije en Portugal tot op dien tijd uitsluitend aanspraak liadden 

 gemaakt; en met liet bezit van kolonien voer ook de onverzadelijke , het 

 verstand benevelende en het gemoed toeschroeijende gouddorst, die daaraan 

 althans in den aanvang onafscheidelijk verbünden was, in het hart onzer 

 kooplieden. Voorzeker zou het weinig doorzigt en althans weinig billijk- 

 heid verraden , indien wij thans , besehenen door het heldere licht der 

 staathuishoudkundige wetenschap, de maatregelen wilden misprijzen, waar- 

 door de Staten-Generaal het aanzijn gaven aan de bevoorregte Oost- en 

 West-Indische compagnien. Zoolang de oorlog met Spanje voortduurde 

 en de Republiek buiten magte was in ver verwijderde oorden aan onze 

 scheepvaart voldoende bescherming te verleenen , was in de vereeniging 

 van vele verspreide krachten en kapitalen welligt het eenige middel gelegen , 

 om niet slechts aan het vaderland duurzame handelsbetrekkingen met Azie 

 en Amerika te verzekeren, maar bovendien den vijand op de gevoeligste 

 wijze afbreuk te doen. Doch dat de slechts tijdelijk verleende octrooijen 

 telkens weder zijn hernieuwd; dat onze regenten, door velerlei banden 

 aan de bewiudhebbers dier compagnien verknocht, zieh het lot der over- 

 zeesche bezittingen nimmer ernstig hebben aangetrokken; dat die bewind- 

 hebbers zelven , slechts op snelle en groote winsten bedacht , in de uit- 

 gestrekte aan hun bestuur toevertrouwde landstreken regt en menschelijk- 

 lieid met voeten getreden en de toekomst op onverantwoordelijke wijze 

 aan het tegenvvoordige hebben opgeofFerd : dat werpt een vlek op onze 

 handelsgeschiedenis, die door de algemeene schuld van alle zeevarende 

 natien op dit gebied wel eenigermate verzacht maar geenszins uitgewischt 

 wordt. Het is voor onze vrijheidlievende en door het licht der hervorming 

 besehenen voorvaderen slechts eene schrale eer, dat zij zieh niet met 

 diergelijke gruwelen hebben bezoedeld, als door Spanje's fanatieke zonen 

 in Mexico en Peru zijn gepleegd. Doch herinnert u de meedoogenlooze 

 wreedheid, waarmede de inwoners van een groot gedeelte der Molukken 

 van hun eenig middel van bestaan beroofd en tot de grootste eilende 

 gedoemd zijn , opdat de prijs der specerijen op Amsterdam's wereldmarkt 

 niet door te grooten aanvoer beneden het vastgestelde peil zou dalen. 

 Brengt u de rampspoedige geschiedenis onzer voormalige volkplantingen in 

 Noord- Amerika te binnen, wier ontwikkeling en bloei door kleingeestige 



