R E DE V GERING. 209 



Weinige jaren later, toen Brazilie reeds voor ons vaderland verloren was, 

 zagen de geschriften van Pieter de la Court het licht, waarin de na- 

 deelige gevolgen van het monopoiie der beide groote handelmaatschappijen 

 en het onregt, hetwelk door zijne handhaving aan Nederland's inwoners 

 werd aangedaan, in meesterlijke trekken werden uiteengezet i). Doch de 

 schrandere maar heftige de la Court was een partijman, een vurig aan- 

 hanger der Loevesteinsche factie, een vriend van den raadpensionaris 

 JoHAN DE Witt: en toen in 1673 de onderdrukte Oranjepartij op het 

 küssen kwam, deelden zijne geschriften in het lot der ontelbare pamflet- 

 ten, waarin het voormalig bestuur der stadhouders met al de overdrijving 

 en al de hatelijkheid der partijzucht beoordeeld en veroordeeld was ge- 

 worden. Zij werden verwaarloosd en spoedig vergeten. Nog was evenwel 

 de reeks der goede raadgevers niet gesloten. Op het laatst der zeventiende 

 eeuw gaf de Hooge Regering in Oost-Indie aan de bewindhebbers in 

 overweging, om de kustvaart in de kolonien vrij te stellen, daar de groote 

 onkosten , die het weren van vreemde koopvaarders vereischte , de winsten 

 bijna geheel verslonden. In het jaar 1741 stelde de gouverneur-generaal 

 VAN Imhoff voor, dat de compagnie het grootste gedeelte van hären han- 

 del aan de vrije mededinging overlaten en haar monopoiie hoofdzakelijk tot 

 Java, de Molukken en China beperken zou. Zijn opvolger Mossel, die 

 in zijne inzigten deelde, drong er insgelijks op aan, dat de schepen van 

 bijzondere kooplieden niet langer geweerd, maar althans onder eenige voor- 

 waarden in Indie toegelaten zouden worden ^). Doch al deze voorslagen 

 werden in het moederland op de schaal van het kortzigtige eigenbelang 

 te ligt bevonden. Hoe zou men ook hebben kunnen besluiten , om vrij- 

 willig van den alleenhandel op een gedeelte dier uitgestrekte bezittingen 

 af te zien , ^vier bestuur aan de bewindhebbers zooveel voordeel , zooveel 

 invloed, zooveel eer, zooveel gelegenheid tot begunstiging van vrienden en 

 verwanten verschafte? Men volhardde zoolang men kon: totdat de com- 

 pagnie , na de gedwongene openlegging harer boeken , als een onttroonde 



•) Zie mijne Verhandeling orer de Aanwijsing enz. van de la. Coükt, Utrecht, 1S51. 

 ') Zie mijne Verhandeling over de staathuishoudkundige Verdiensten van G. K. van 

 HoGENDOEP, Utrecht, 1854, bl. 101 vv. 



27 



